Γνωστικισμός

Με τον όρο γνωστικισμός εννοείται ένα προχριστιανικής καταγωγής φιλοσοφικό και θρησκευτικό κίνημα, δείγμα του σύντονου συγκρητισμού της ρωμαϊκής εποχής ο οποίος είχε τις ρίζες του στα μεσογειακά ήθη της ελληνιστικής περιόδου. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε επίσης για να περιγράψει διάφορες θρησκευτικές ομάδες των πρώτων τεσσάρων μεταχριστιανικών αιώνων. Ο γνωστικισμός αποτελούσε ένα σωτηριολογικό θρησκευτικό σύστημα, βασισμένο στην ημιδιαισθητική μυστικιστική έννοια της Γνώσης, το οποίο στις περισσότερες περιπτώσεις αποδεχόταν ως λυτρωτική θεότητα τον χριστιανικό Ιησού Χριστό, προσδίδοντάς του όμως διαφορετικές ιδιότητες απ’ ότι ο χριστιανισμός. Οι γνωστικοί, διεσπαρμένοι σε διάφορες αυτόνομες κοινότητες και χωρίς κεντρικό συντονισμό ή συγκεντρωτικό ιερατείο, ουσιαστικά εκριζώθηκαν ως τον πέμπτο αιώνα από την επίσημη χριστιανική Εκκλησία και τον ρωμαϊκό Στρατό (αν και γνωστικά συστήματα επέζησαν μέχρι και τα τέλη του Μεσαίωνα), καθώς η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είχε θεσπίσει πλέον ως κρατική και μόνη αποδεκτή θρησκεία τον χριστιανισμό. Εξίσου σημαντικός λόγος για την εξάλειψή τους απέβη η συστηματική περιφρόνηση του φυσικού κόσμου, με την ιδιαίτερη μετάθεση του βάρους της διδασκαλίας τους προς την αρχή και δημιουργία του Σύμπαντος, καθώς και ο συνήθως αυστηρός ασκητικός βίος που δίδασκαν, συνοδευόμενος από περιφρόνηση του σώματος. Η έρευνα για τον γνωστικισμό βρίσκεται σε μεγάλη άνοδο μετά την ανακάλυψη της γνωστικής βιβλιοθήκης του Ναγκ Χαμαντί και την εύρεση του γνωστικού Ευαγγελίου του Ιούδα.

Ο γνωστικισμός εμφανίστηκε κατά τη διάρκεια μίας ιστορικής περιόδου με μεγάλη έξαρση του θρησκευτικού αισθήματος και των μυστικιστικών πρακτικών στον ρωμαϊκό κόσμο, από τον πρώτο αιώνα π. Χ. ως τον τέταρτο αιώνα. Παράλληλα με την ανάδυσή του στην ανατολική Μεσόγειο γνώρισαν άνθιση οι μυστηριακές λατρείες, ο ερμητισμός, ο μιθραϊσμός, ο νεοπλατωνισμός κλπ, ενώ αναπτύχθηκε και τελικά εδραιώθηκε ο χριστιανισμός. Ο γνωστικισμός περιελάμβανε στοιχεία ελληνικά, ιρανικά, ιουδαϊστικά και χριστιανικά. Η διερεύνηση της πρώιμης μορφής του γνωστικισμού έγινε από τους εχθρούς του, τους πρώτους διαμορφωτές του επίσημου (“ορθόδοξου”) χριστιανικού δόγματος της εποχής όπως ο Κλήμης, ο Ωριγένης και ο Ειρηναίος. Οι συγκεκριμένοι καταδίκασαν αυτό που οι ίδιοι αποκάλεσαν «γνωστική αίρεση» και η πολεμική τους εναντίον του γνωστικισμού αποτέλεσε την πρωταρχική τους ώθηση για τη συγγραφή των θεολογικών συγγραμμάτων τους. Ωστόσο, αν και τότε έβλεπαν τον γνωστικισμό ως χριστιανική αίρεση, στη σημερινή εποχή επικρατεί η αντίληψη ότι πρόκειται περισσότερο για δύο διαφορετικές και ανταγωνιστικές θρησκείες οι οποίες είτε αναπτύχθηκαν παράλληλα, βασισμένες σε κοινές πηγές, είτε ο γνωστικισμός προηγήθηκε με κάποια πρώιμη μορφή του.

Χαρακτηριστικά:

Η λέξη γνωστικισμός προέρχεται από την ελληνική λέξη γνώσις, και αναφέρεται στην αντίληψη ότι υπάρχει μια ιδιαίτερη εσωτερική γνώση, ένα κλειδί στην υπερβατική κατανόηση που μόνον ορισμένοι κατέχουν. Η απόκρυφη φύση της γνωστικής διδασκαλίας και το γεγονός ότι τα περισσότερα στοιχεία μας για αυτήν έρχονται παραδοσιακά από τις επιθέσεις των ορθόδοξων χριστιανών συγγραφέων, δυσκολεύουν την προσπάθειά μας να είμαστε ακριβείς για το περιεχόμενο των πρώιμων γνωστικών συστημάτων, ιδιαίτερα για τα προχριστιανικά. Ο Ειρηναίος στο Κατά των Αιρέσεων περιέγραψε αρκετές διαφορετικές σχολές του γνωστικισμού του δευτέρου αιώνα, αντιπαραθέτοντας -ενίοτε με σαρκαστικό τρόπο- τις διαφορές τους με τον χριστιανισμό. Ωστόσο, η ανακάλυψη της βιβλιοθήκης του Ναγκ Χαμαντί στην Αίγυπτο το 1945 βοήθησε τους ερευνητές να μελετήσουν τα κείμενά του από πρώτο χέρι.

Η λέξη “γνωστικισμός” εμφανίζεται σε αρκετές σύγχρονες σέκτες, στις οποίες μόνον οι μυημένοι έχουν πρόσβαση στις μυστικές του διδασκαλίες. Έτσι και ο αρχαίος γνωστικισμός διέθετε στάδια μύησης με την ανώτερη βαθμίδα (“πνευματικοί γνωστικοί”) να οδηγεί στην ατομική λύτρωση, αλλά κατά τ’ άλλα πολύ λίγο ομοιάζει με τις σύγχρονες γνωστικές δοξασίες. Πολλά στοιχεία του γνωστικισμού είναι προχριστιανικά και είναι γενικά αποδεκτό σήμερα ότι ο χριστιανισμός και τα κανονικά του κείμενα δεν είναι πρότερα του γνωστικού κινήματος αλλά αναπτύχθηκαν παράλληλα, χρησιμοποιώντας ενίοτε τις ίδιες πηγές. Αρκετοί σύγχρονοι ερευνητές είναι πεπεισμένοι ότι το Κατά Θωμάν Ευαγγέλιο χρησιμοποιείτο από τους γνωστικούς του πρώτου αιώνα. Κάποια γνωστικά κείμενα δεν περιέχουν καμία αναφορά στον Ιησού ή άλλες χριστιανικές μορφές.

Πολλές γνωστικές σέκτες ήταν χριστιανικές ομάδες που αγκάλιασαν τις μυστηριακές αντιλήψεις περί της αληθινής φύσης του Ιησού, αυτές που βρίσκονταν πέρα από το πλαίσιο της ορθόδοξης χριστιανικής πίστης. Για παράδειγμα οι γνωστικοί δίδασκαν τον δοκητισμό, την πίστη δηλαδή ότι ο Ιησούς Χριστός δεν είχε φυσικό σώμα, ότι η φυσική του υπόσταση ήταν μια απάτη και συνεπώς η σταύρωσή του δεν ήταν υλική. Αυτές οι θεωρήσεις βασίζονταν στην υποτιμητική αντίληψη για τη σάρκα που έτρεφαν οι γνωστικοί και την άποψη ότι ένας θεός ποτέ δεν θα φυλακιζόταν στην “ποταπή” ύλη. Ο χριστιανικός γνωστικισμός αποπειράθηκε να λύσει ορισμένα από τα μεγάλα προβλήματα τα οποία κληροδότησε η υιοθέτηση της ελληνιστικής μεταφυσικής από τον χριστιανισμό.

Δοξασίες και πρακτικές:

Με βάση τα διαθέσιμα γνωστικά κείμενα και τις αναφορές των εχθρών του γνωστικισμού —των εκκλησιαστικών Πατέρων που εναντιώνονταν στους γνωστικούς— οι βασικές γνωστικές δοξασίες μπορούν να συνοψισθούν ως εξής:

1. Ο Κόσμος. Οι περισσότεροι γνωστικοί διαχώριζαν την «ύλη», η οποία ήταν κακή και απόλυτα απομακρυσμένη από τον Θεό, και το «πνεύμα», το οποίο θεωρούνταν αγαθό και προσκείμενο στο θείο. Ο φυσικός κόσμος, ως υλική επικράτεια, θεωρούνταν κακός.
2. Η θεϊκή επικράτεια. Ο αληθινός και αγαθός Θεός δεν δημιούργησε, κατά συνέπεια, αυτόν τον κόσμο. Σύμφωνα με τους μύθους που αφηγούνταν οι γνωστικοί, στο απώτατο παρελθόν ο αληθινός Θεός απέκτησε θεϊκούς απογόνους (οι οποίοι αποκαλούνταν «Αιώνες»), διαδοχικές εκπορεύσεις του στο πλαίσιο μίας μεταφυσικής ιεραρχίας οι οποίες κατά ζεύγη, παρήγαγαν δικούς τους απογόνους. Μία καταστροφή έλαβε χώρα στη θεϊκή επικράτεια όταν ένας κατώτατος Αιώνας (συχνά ονομάζεται «Σοφία») ξέπεσε και αποχωρίστηκε από τους υπολοίπους, ενώ ταυτόχρονα απέκτησε έναν δικό του θεϊκό απόγονο. Αυτός ο απόγονος, όντας γεννημένος έξω από τη θεϊκή επικράτεια, ήταν Κακός (ή “πλανημένος”, κατ’ άλλες παραδόσεις) και σε συνεργασία με τους δικούς του θεϊκούς απογόνους (οι οποίοι τότε ήρθαν σε ύπαρξη), τους “Άρχοντες”, δημιούργησε τον υλικό κόσμο, το κατώτατο στην ιεραρχία μεταφυσικό επίπεδο, ως τόπο φυλάκισης για την έκπτωτη Σοφία. Με αυτό τον τρόπο έγινε γνωστός ως ο «Δημιουργός».
3. Άνθρωποι. Ο Αιώνας Σοφία που είχε εκπέσει από τη θεϊκή επικράτεια αιχμαλωτίστηκε και φυλακίστηκε στον δικό μας υλικό κόσμο μέσα σε σώματα ανθρώπων. Έτσι οι άνθρωποι, έχοντας τη θεϊκή σπίθα μέσα τους, επιθυμούν διακαώς να διαφύγουν από αυτόν τον κόσμο και να αγγίξουν τα ανώτερα μεταφυσικά επίπεδα, να βυθιστούν στον ίδιο τον Θεό. Δεν είναι απλώς ζωντανά πλάσματα, όπως τα υπόλοιπα ζώα, προορισμένα να πεθαίνουν και να παύσουν να υπάρχουν.
4. Σωτηρία. Η θεϊκή σπίθα μέσα στους ανθρώπους είναι δυνατόν να διαφύγει μόνο μέσω της απόκτησης γνώσης όσον αφορά το μέρος από όπου προήλθε, πώς βρέθηκε εκεί και πώς μπορεί να επιστρέψει εκεί. Η απελευθέρωση από αυτόν τον υλικό κόσμο, με άλλα λόγια, μπορεί να επέλθει μόνο μέσω απελευθερωτικής, μυστικιστικής Γνώσης.
5. Ο Θεϊκός Λυτρωτής. Αυτή η Γνώση, όμως, δεν μπορεί να αποκτηθεί με μέσα αυτού του κόσμου καθώς ο κόσμος είναι κακός · πρέπει συνεπώς να προέλθει από εξωτερική πηγή. Σε χριστιανικούς τύπους γνωστικισμού (καθώς υπήρχαν και μορφές που δεν εμφανίζουν δεσμούς με τον χριστιανισμό), ο Ιησούς Χριστός είναι εκείνος που φέρει αυτή τη γνώση και έρχεται από ψηλά για να τη μεταδώσει ως απαραίτητη για την ατομική πνευματική σωτηρία. Εφόσον, όμως, δεν είναι πράγματι δυνατό να ανήκει σε αυτόν τον κόσμο, ο Χριστός δεν γεννήθηκε στην πραγματικότητα στη Γη. Κάποιοι γνωστικοί είχαν την άποψη ότι ο Ιησούς φαινόταν μόνο ως άνθρωπος ενώ στην πραγματικότητα το σώμα του ήταν φάντασμα, σάρκινο μόνο στην εμφάνιση (“δοκητισμός”). Άλλοι ισχυρίζονταν ότι ο Χριστός ήταν θεϊκός Αιώνας ο οποίος για λίγο ενσαρκώθηκε στο πραγματικό σάρκινο σώμα του Ιησού, ξεκινώντας από τη βάπτισή του και φτάνοντας λίγο πριν το σταυρικό τέλος της ζωής του, οπότε και τον εγκατέλειψε. Στη συνέχεια, τον ανέστησε από τους νεκρούς και κατέλαβε το σώμα του και πάλι, έτσι ώστε να μπορεί να μεταδίδει τη μυστική του Γνώση μετά την ανάστασή του. Και οι δύο αυτές απόψεις βασίζονται στη μυθολογική / συμβολική ερμηνεία της χριστιανικής Βίβλου, εκλαμβάνοντάς την ως μυητική αλληγορία και όχι ως κυριολεκτική ιστορική καταγραφή.
6. Η Εκκλησία. Πολλοί γνωστικοί είχαν την άποψη ότι οι χριστιανοί που είχαν πίστη στον Χριστό ως κυριολεκτικό ιστορικό πρόσωπο και διήγαγαν ενάρετο βίο θα μπορούσαν να αποκτήσουν κάποιο ίχνος σωτηρίας μετά τον θάνατό τους. Η πραγματική, όμως, και ένδοξη μεταθανάτια ζωή πρόκειται να αποκτηθεί μόνον από τους γνωστικούς, από εκείνους που αναζητούν τη θεϊκή σπίθα μέσα τους και φτάνουν ως το σημείο να αποκτήσουν την πλήρη Γνώση των μυστικών της σωτηρίας. Αυτοί ήταν οι εκλεκτοί “πνευματικοί”.
7. Ηθική. Ως κανόνα, οι γνωστικοί φαίνεται πως πίστευαν ότι εφόσον το ανθρώπινο σώμα είναι υλικό και κακό θα έπρεπε να το μεταχειρίζονται με αυστηρότητα, έτσι ώστε να πετύχουν την απελευθέρωση του πνεύματος από το σώμα αλλά και την απαλλαγή από το σαρκικό φρόνημα. Επομένως οι γνωστικοί αυτοί προωθούσαν έναν ιδιαιτέρως ασκητικό τρόπο ζωής.

Ορισμένοι γνωστικοί, από κοινού με νεοπλατωνικούς φιλοσόφους όπως ο Πλωτίνος, θεωρούσαν την ύλη βδελυρή προκειμένου να απεικονίσουν με ενάργεια την εξαιρετική της απόσταση από την μοναδική πηγή του σύμπαντος, το υπέρτατο Καλό. Η ύλη δεν είναι κακή per se, αλλά μόνον γιατί είναι απομακρυσμένη, ως αντίθετη, από την πηγή της μονάδας, τον Θεό.

Θα ήταν ορθότερο να χαρακτηρίσουμε τη σχέση των γνωστικών με την ύλη ως αμφιταλαντευόμενη. Οι απόψεις τους ήταν μια προσπάθεια να ερμηνεύσουν και να ξεκαθαρίσουν τη σχέση του θείου με το ατελές Σύμπαν και να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο αναφοράς που θα ερμήνευε το αίσθημα αποξένωσης του ατόμου μέσα σε ένα τέτοιο Σύμπαν, φτιαγμένο φαινομενικά για την ευδαιμονία των ανώτερων κοινωνικών τάξεων και, κατ’ αυτούς, κυβερνούμενου από το Κακό.

Οι περισσότεροι γνωστικοί ασκούσαν την αγαμία και τον ασκητισμό, θεωρώντας ότι οι ηδονές της σάρκας συνδέονταν με το Κακό. Ωστόσο, ορισμένοι ασκούσαν επίσης ένα είδος λιμπερτινισμού (ελευθεριασμού), αν και ο όρος είναι νεόδμητος στην ιστορία της φιλοσοφίας, θεωρώντας ότι αφού το σώμα είναι κακό χρειάζεται κανείς να το διαφθείρει, ή αφού το σώμα είναι κακό δεν έχει σημασία τι κάνει ο άνθρωπος μέσω αυτού. Οι αντιλήψεις τους αυτές οδήγησαν σε μεγαλύτερη ακόμη καχυποψία από τους χριστιανούς και έγινε γενική επίκριση ακόμα και σε ομάδες που δεν ακολουθούσαν τη συγκεκριμένη πρακτική. Για παράδειγμα, παρουσιάζεται η μαρτυρία του Επιφανίου και άλλων εκκλησιαστικών συγγραφέων ότι οι γνωστικοί συμμετείχαν σε σεξουαλικά όργια με χαρακτήρα λατρευτικών ακολουθιών.

Θεολογία:

Η δημιουργία του γνωστικού μεταφυσικού συστήματος σήμερα χαρακτηρίζεται ως πολύπλοκη, με επιρροές από τον νεοπυθαγορισμό, τον ζωροαστρισμό και τον στωικισμό. Ο γνωστικισμός δίδασκε γενικά ότι η Γη κυβερνιόταν από έναν κατώτερο θεό, τον Ιαλνταμπαόθ, τον Δημιουργό του Πλάτωνα. Ο Δημιουργός βρισκόταν επικεφαλής των Αρχόντων, κυβερνητών του φυσικού κόσμου. Τα ανθρώπινα σώματα, αν και περιέχουν το κακό στην ύλη τους, περιείχαν επίσης και έναν θείο σπινθήρα ή πνεύμα που προερχόταν από την Πηγή, ή το Τίποτα, τη θεϊκή πηγή εκπόρευσης όλων των πραγμάτων. Η Γνώσις είναι εκείνη που σύμφωνα με τις αντιλήψεις των γνωστικών βοηθά τον θείο σπινθήρα να επιστρέψει στην πηγή από την οποία προήλθε.

Πολλοί γνωστικοί (ιδιαίτερα οι οπαδοί του Βαλεντίνιου ή Βαλεντίνου) δίδασκαν πως υπήρχε ο Ένας, ο αρχικός, άγνωστος Θεός (Βυθός, η Μονάδα, ο πρώτος Αιών). Ως προς τη φύση του θεωρούνταν υπερβατικός, άρρητος και άγνωστος. Από αυτόν τον Έναν εκπορεύθηκαν άλλοι Αιώνες, ζεύγη των κατώτερων υπάρξεων κατ’ ακολουθίαν (ο Βαλεντίνιος αναφέρει 30 τέτοια ζεύγη). Όλοι μαζί οι Αιώνες σχημάτιζαν το Πλήρωμα ή πληρότητα του Θεού. Το κατώτατο από αυτά τα ζεύγη ήταν η Σοφία και ο Χριστός.

Στον βαλεντίνειο μύθο της δημιουργίας, η Σοφία αναζητούσε τον άγνωστο Έναν. Σε μία αφήγηση είδε ένα μακρινό φως, το οποίο όμως ήταν αντανάκλαση και έτσι οδηγήθηκε ακόμα μακρύτερα από το Πλήρωμα. Ο φόβος της Σοφία να μη χάσει τη ζωή της, όπως έχασε το φως του Ενός, της προκάλεσε σύγχυση και την επιθυμία να επιστρέψει. Εξαιτίας αυτών των επιθυμιών ήλθαν σε ύπαρξη η ύλη και η ψυχή μέσω των τεσσάρων κλασικών στοιχείων φωτιά, νερό, γη και αέρας. Η δημιουργία του λεοντόμορφου Δημιουργού κατά τη διάρκεια της εξορίας ήταν επίσης λανθασμένη σύμφωνα με ορισμένες γνωστικές πηγές, ως αποτέλεσμα της προσπάθειας της Σοφίας να εκπορευθεί αφ’ εαυτής, χωρίς το αρσενικό της αντίστοιχο. Ο Δημιουργός προχώρησε στη δημιουργία του φυσικού κόσμου, στον οποίον ζούμε, αγνοώντας την ύπαρξη της Σοφίας, η οποία εντούτοις κατόρθωσε να ενσταλάξει τον σπινθήρα της στην πλάση του Δημιουργού. Αυτός ο σπινθήρας είναι το πνεύμα.

Κατόπιν τούτου ο σωτήρας Χριστός επέστρεψε και της επέτρεψε να δει ξανά το φως παρέχοντάς της τη γνώση του πνευματικού φωτός. Ο Χριστός στάλθηκε στη Γη με τη μορφή ενός ανθρώπου, του Ιησού, για να δώσει στους ανθρώπους τη Γνώση που χρειάζονται για να λυτρωθούν από τον φυσικό κόσμο και να επιστρέψει το πνεύμα τους στο Πλήρωμα.

Οι τρεις αισθήσεις που βίωσε η Σοφία δημιουργούν τρεις τύπους ανθρώπων:

* Τους υλικούς (δεμένους με την ύλη, την πηγή του Κακού)
* Τους ψυχικούς (δεμένους με την ψυχή και εν μέρει λυτρωμένους από το Κακό)
* Τους πνευματικούς, (που μπορούν να επιστρέψουν στο Πλήρωμα εάν επιτύχουν τη Γνώση και κατορθώσουν να δουν το φως). Οι γνωστικοί δημιούργησαν το δικό τους σωτηριολογικό περιεχόμενο στις απόψεις τους θεωρώντας εαυτούς μέλη της τελευταίας ομάδας.

Οι γνωστικοί ταύτιζαν τον Δημιουργό με τον Ιεχωβά, τον Θεό της Παλαιάς Διαθήκης. Απέρριπταν την τελευταία και τον ιουδαϊσμό, ενώ συχνά τιμούσαν εκείνους που απορρίπτονταν από τον Θεό της Παλαιάς Διαθήκης. Ορισμένοι γνωστικοί φέρεται ότι θεωρούσαν πως ο κατώτερος Δημιουργός ταυτιζόταν με τον Σατάν. Όπως είναι φυσικό μια τέτοια πίστη συνεισέφερε τα μέγιστα στην καχυποψία με την οποία τους αντιμετώπιζαν οι χριστιανοί, για τους οποίους ο αγαθός και μοναδικός Θεός ήταν ταυτόχρονα και ο Δημιουργός και ο Ιεχωβά.

Άλλες γνωστικές ομάδες αντιμετώπιζαν τον Όφι στον Κήπο της Εδέμ ως ηρωική μορφή, γιατί επιθυμούσε να βοηθήσει την Ανθρωπότητα να απελευθερωθεί από τις αλυσίδες του Ιαλδαβαώθ. Μετά την άφιξη του Δημιουργού για να κυβερνήσει τον φυσικό κόσμο, η Σοφία στέλνει ένα μήνυμα μέσω του Όφεως. Παρέχει τη Γνώση στους ανθρώπους με αυτόν τον τρόπο, γεγονός που προκαλεί την οργή του Δημιουργού ο οποίος πιστεύει ότι είναι ο μόνος δημιουργός του Σύμπαντος και ο αποκλειστικός κυβερνήτης του. Το “πρωταρχικό αμάρτημα” στο εννοιολογικό πλαίσιο του γνωστικισμού δεν είναι αμάρτημα αλλά ένας “πρωταρχικός διαφωτισμός”. Στα γνωστικά κείμενα, επίσης, αναφέρεται ότι ο Σηθ, ο τρίτος γιος του Αδάμ γνώρισε τις γνωστικές διδασκαλίες από τον πατέρα του και τη μητέρα του και ότι η Γνώση διατηρήθηκε έτσι σε όλη τη δημιουργία. Οι γνωστικοί αντιλαμβάνονταν την Παλαιά Διαθήκη ως μύθο, και συνεπώς τη θεωρούσαν υποκείμενη σε πολλαπλές ερμηνείες.

Γνωστικές ομάδες:

Οι γνωστικές ομάδες διαιρούνται συχνά στην ανατολική ή περσική σχολή και τη συροαιγυπτιακή σχολή. Η συροαιγυπτιακή σχολή είναι η πρώτη που εμφανίστηκε ιστορικά κατά τον πρώτο αιώνα π.Χ. και άκμασε ως τα τέλη του δευτέρου αιώνα μ.Χ. Ακολούθησε μία υποχώρηση του γνωστικισμού στην ανατολική Μεσόγειο [8] προς όφελος άλλων θρησκευτικών κινημάτων, ώσπου κατά τα τέλη του τρίτου αιώνα εμφανίστηκε με νέα ορμή η περσική σχολή (μανδαϊσμός και μανιχαϊσμός). Αυτή εμφάνιζε έναν καθοριστικό διαχωρισμό ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, το Καλό και το Κακό, ως αποτέλεσμα των επιδράσεων του ζωροαστρικού δυαρχικού δυϊσμού, ενώ αντιθέτως η συροαιγυπτιακή σχολή, η συνδεόμενη συνήθως με τον χριστιανικό γνωστικισμό, ήταν περισσότερο πλατωνική ως προς τον χαρακτήρα της. Η ομάδα των οφιτών φαίνεται πως είχε δεχθεί επιδράσεις και από τις δύο σχολές. Περί τα μέσα του Μεσαίωνα έλαβαν χώρα διαδοχικές αναγεννήσεις του γνωστικισμού στη χριστιανική Ευρώπη (παυλικιανοί, βογόμιλοι, Καθαροί) οι οποίες χτυπήθηκαν συντονισμένα από κοσμικές και εκκλησιαστικές Αρχές.

* Συροαιγύπτιοι γνωστικοί
o Σηθιανοί, που παρήγαγαν αρκετά κείμενα.
o Κέρινθος
o Σίμων ο Μάγος και Μαρκίων της Σινώπης. Και οι δύο είχαν γνωστικές τάσεις, αλλά δεν ήσαν πλήρως γνωστικοί. Είχαν πλήθος μαθητών, ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγεται και ο μαθητής του Σίμωνα Μένανδρος.
o Βαλεντιανοί υπό τον Βαλεντίνιο, καλύτερα γνωστό ως Βαλεντίνο (περ. 100 – 153), ο οποίος ανέπτυξε το μεγαλύτερο τμήμα της σύνθετης κοσμολογίας του γνωστικισμού.
o Βασιλιδιανοί
o Οφίτες, που αποκαλούνταν έτσι γιατί λάτρευαν το ερπετό της Γένεσης ως δότη της ανθρώπινης γνώσης.
o Καϊνίτες, που λάτρευαν τον Κάιν και τον Ησαύ
o Σοδομίτες που πίστευαν ότι η εμβύθιση στην αμαρτία είναι κλειδί της σωτηρίας, γιατί το σώμα είναι κακό και πρέπει κανείς να το διαφθείρει.
o Καρποκρατιανοί
o Βορβορίτες

* Πέρσες γνωστικοί
o Μανδαϊσμός, που υφίσταται ακόμη και σήμερα, αλλά δεν έχει χριστιανικό χαρακτήρα.
o Μανιχαϊσμός, πλήρης θρησκεία που έχει πλέον εκλείψει.

* Μεταγενέστεροι γνωστικοί
o Παυλικιανοί, μία γνωστική αναβίωση στην Αρμενία και τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία
o Βογόμιλοι, διανοητικοί απόγονοι των Παυλικιανών στα Βαλκάνια.
o Καθαροί ή αλβιγηνοί, διανοητικοί απόγονοι των Βογόμιλων στην Προβηγκία.

Πηγές:

Υπάρχουν δύο ιστορικές πηγές για τον γνωστικισμό:

* Οι επιθέσεις στον γνωστικισμό από χριστιανούς θεολόγους της Αρχαιότητας όπως ο Τερτυλλιανός, ο Ιππόλυτος, ο Ειρηναίος και ο Επιφάνιος Σαλαμίνος)
* Τα πρωτότυπα γνωστικά κείμενα.

Καμία από τις δύο πηγές δεν είναι αρκούντως ικανοποιητική. Οι επιθέσεις στον γνωστικισμό από τους ορθόδοξους χριστιανούς θεωρείται από πολλούς ότι πάσχει από προκατάληψη. Φαίνεται πως υπήρχαν πολύ περισσότερες γνωστικές γραφές, για τις οποίες οι ίδιοι θεολόγοι κάνουν αναφορά, αλλά δεν διασώθηκαν. Επίσης είναι πιθανό να μην περιγράφονται όλοι οι τύποι γνωστικισμού ώστε να αποκομίσει κανείς μια πλήρη ιδέα μόνο από τα γραπτά των χριστιανών συγγραφέων.

Το σίγουρο είναι ότι πρέπει να είχαν γραφεί πολλά γνωστικά κείμενα και έργα, αλλά μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα κανένα από αυτά δεν ήταν διαθέσιμο, εκτός από μεμονωμένες παραπομπές των χριστιανών συγγραφέων. Πολλοί λόγιοι του 19ου αιώνα έκαναν σημαντική προσπάθεια να συλλέξουν τις σκόρπιες αναφορές και να ανασυνθέσουν το γνωστικό υλικό. Από τότε έγιναν σημαντικές ανακαλύψεις χειρογράφων με κυριότερη εκείνη των κωδίκων του Ναγκ Χαμαντί. Παρόλο, όμως, που έχουμε στη διάθεσή μας μια αρκετά καλή συλλογή γνωστικών κειμένων, η ερμηνεία τους είναι συχνά δύσκολη, εξαιτίας της εσωτερικής και συμβολικής φύσης της γνωστικής διδασκαλίας. Επίσης, υπάρχει σημαντική δυσκολία αναγνώρισης του ποιες ομάδες ή διδάσκαλοι έγραψαν αυτά τα κείμενα. Η Βιβλιοθήκη του Ναγκ Χαμαντί, διαθέσιμη πλέον σε αγγλική μετάφραση, είναι αναμφίβολα η σημαντικότερη συλλογή κειμένων για την έρευνα του γνωστικισμού, εύκολα αναγνώσιμη, αν γνωρίζει κανείς τις βασικές αρχές του γνωστικισμού.

Όπως ό,τι αφορά τον γνωστικισμό, ο χαρακτηρισμός ενός κειμένου ως γνωστικού ή μη γνωστικού είναι πιθανώς θέμα συζήτησης, όμως οι περισσότεροι κώδικες του Ναγκ Χαμαντί θεωρούνται κατ’ ουσίαν γνωστικοί, εκτός από το αντίγραφο του Πλάτωνα και το Κατά Θωμάν Ευαγγέλιο. Ακολουθούν τα σπουδαιότερα εναπομείναντα γνωστικά κείμενα:

* Γνωστικά έργα που ανακαλύφθηκαν πριν από το 1945:
o Έργα που διατηρήθηκαν από τη χριστιανική Εκκλησία:
+ Πράξεις Θωμά.
+ Πράξεις Ιωάννου, (ειδικά ο Ύμνος Ιησού)
+ Πρωτευαγγέλιο Ιακώβου
+ Πράξεις Πιλάτου
o Κώδικας Άσκιου (Askew Codex).
+ Πίστις Σοφία.
o Κώδικας Μπρους, (Bruce Codex), (ανακαλύφθηκε από τον Τζέιμς Μπρους).
+ Γνώσις Αοράτου Θεού ή Τα Βιβλία του Γιέου.
+ Άτιτλος Αποκάλυψις ή Η γνώσις του Φωτός.
o Κώδικας Βερολίνου, (Berlin Codex ή Akhmim Codex).
+ Ευαγγέλιον Μαρίας.
+ Πράξεις Πέτρου.
+ Σοφία Ιησού Χριστού.
o Άγνωστης προέλευσης:
+ Απόκρυφον Ευαγγέλιον Μάρκου.
+ Ερμητικά.

* Η Βιβλιοθήκη Ναγκ Χαμαντί ανακαλύφθηκε τον Δεκέμβριο του 1945.

Τελετουργίες του γνωστικισμού:

Ακόμη και μετά την ανακάλυψη των κειμένων στο Ναγκ Χαμαντί οι πληροφορίες που έχουμε για τις τελετουργίες των γνωστικών είναι περιορισμένες. Μόνο περιστασιακά είμαστε σε θέση να αντιληφθούμε την ενδεχόμενη τελετή που μπορεί να υπονοεί κάποιο από τα κείμενα. Το πιο ενδιαφέρον κείμενο από αυτήν την άποψη είναι το “Κατά Φίλιππον” Ευαγγέλιο. Από την εποχή της δημοσίευσής του οι μελετητές εντυπωσιάστηκαν από τις πολυάριθμες αναφορές του σε τελετές και τις περίπλοκες ερμηνείες που δίνει όσον αφορά το νόημα και τον στόχο τους. Οι ειδικοί δεν έχουν ακόμη συμφωνήσει για τις λεπτομέρειες του τελετουργικού συστήματος που κρύβεται από πίσω, αφού το κείμενο αναφέρεται περισσότερο στο συμβολικό νόημα των τελετών και όχι τόσο στην πρακτική μορφή τους.

Οι γνωστικοί μοιράζονταν με τον πλατωνισμό την ιδέα ότι η σωτηρία του ατομικού πνεύματος, της “θείας σπίθας”, συνίσταται στην απελευθέρωσή του από τον υλικό κόσμο και την άνοδό του στον τόπο καταγωγής του (το γνωστικό Πλήρωμα ή τον πλατωνικό χώρο των ιδεών). Πολλοί πλατωνιστές ως την εποχή του Πλωτίνου και του Πορφυρίου χρησιμοποιούσαν την ορολογία της μυστικής θέασης που συνδεόταν με τις μυστηριακές λατρείες για την περιγραφή της ανόδου του πνεύματος, αλλά δεν έχουμε ενδείξεις ότι είχαν αναπτύξει κάποια σχετική τελετουργία ως βοηθητικό μέσο για την επίτευξη αυτής της ανόδου. Μετά την εποχή του Πλωτίνου, εντούτοις, πολλοί νεοπλατωνιστές υιοθέτησαν έναν τύπο μυστικιστικής και μαγικής τελετουργίας που είναι γνωστός ως θεουργία. Ο θεουργός έρχονταν σε συμπαθητικό συντονισμό με τους θεϊκούς Λόγους που σχηματοποιούν τον φυσικό κόσμο. Θεϊκές δυνάμεις καλούνταν να εισέλθουν στον υλικό χώρο με σκοπό να αποκαλύψουν τη θεϊκή τους πηγή στο σώμα και σε άλλα υλικά αντικείμενα και να βοηθήσουν στη μεταφυσική άνοδο του πνεύματος του θεουργού, τόσο κατά τη διάρκεια της ζωής του όσο και κατά τη μεταθανάτια άνοδό του προς το θείο.

Σε αντίθεση με την ύστερη αυτή πρακτική, οι γνωστικές πηγές φαίνονται να υπονοούν μια σειρά τελετουργιών ως συμβολικών αναπαραστάσεων του πιο τυπικού νεοπυθαγόρειου και πλωτινικού στόχου της λύτρωσης του πνεύματος από τον φυσικό κόσμο στο σύνολό του. Οι τελετουργίες των γνωστικών, πολλές από τις οποίες τις μοιράζονταν με τους χριστιανούς, είναι το αποτέλεσμα της μεταφοράς στο συμβολικό επίπεδο απλών, καθημερινών πράξεων, όπως το πλύσιμο, η αλλαγή ρούχων κλπ. Η κύρια μέριμνα των γνωστικών φαίνεται ότι ήταν η υπέρβαση της αίσθησης αποξένωσης και απομόνωσης μέσω της επίτευξης ενός αισθήματος μεταμόρφωσης και ενσωμάτωσης σε ένα ευρύτερο Όλον. Σε σύγκριση με τους πλατωνιστές οι γνωστικοί χρησιμοποίησαν μια ευρύτερη κλίμακα τέτοιων απλών συμβολικών πράξεων, επειδή άντλησαν από πολλαπλά θρησκευτικά κινήματα, όπως ο ιουδαϊσμός, ο χριστιανισμός και τα Μυστήρια. Πολλοί γνωστικοί μπορεί να ήταν ήδη οπαδοί τέτοιων συστημάτων και απλώς να τους έδωσαν μια γνωστική χροιά.

Πολλές από τις τελετουργίες των γνωστικών φαίνεται πως στηρίζονται σε δύο βασικούς και αρχετυπικούς μύθους: πρώτον, στον μύθο της πτώσης του πνεύματος στον υλικό κόσμο, πτώση που έχει ως αποτέλεσμα να μη θυμάται πια την καταγωγή του και να χάσει την επαφή με το θείο κόσμο. Δεύτερον, στον μύθο του πρωταρχικού ανδρόγυνου, του απώτατου γεννήτορα όλης της Ανθρωπότητας, ο οποίος διαχωρίστηκε στα δύο (διασπώντας την αρχική εικόνα του Θεού) και έκτοτε δημιούργησε την ανάγκη της επανένωσης των φύλων. Αυτός ο μύθος ήταν εξαιρετικά διαδεδομένος και απαντά ήδη στο πλατωνικό Συμπόσιο (189D-191A) εκφρασμένος από τον Αριστοφάνη, ενώ οι ιουδαϊστές και οι χριστιανοί γνώριζαν από τη Γένεση ότι η Εύα προήλθε από τον Αδάμ. Οι δύο αυτοί μύθοι διαφαίνονται ιδιαίτερα στις γνωστικές τελετές του βαπτίσματος και του ιερού γάμου, οι οποίες έχουν ως στόχο την αναστροφή της πτώσης και της διάσπασης σε φύλα. Το τελικό αποτέλεσμα είναι η επανόρθωση της αρχικής ενιαίας εικόνας του Θεού. Το βάπτισμα ως τελετή φαίνεται ότι γινόταν στις περισσότερες γνωστικές ομάδες μόνο μια φορά. Σήμανε την οριστική απάρνηση του παρελθόντος και την είσοδο σε μια νέα κατάσταση επανένωσης. Το βάπτισμα καθώς και μια άλλη βασική γνωστική τελετή, το χρίσμα, αποκαλούνται συχνά σφραγίδες, επειδή σημαδεύουν την αναγέννηση κάποιου και το γεγονός ότι ανήκει στον Θεό. Ενώ αυτές οι τελετές ήταν γενικά μοναδικές, ο ιερός δείπνος, η θεία ευχαριστία, φαίνεται ότι επαναλαμβανόταν.

Ο ιερός γάμος (ή “Μυστήριο του Νυμφώνος”), του οποίου η καταγωγή ανάγεται σε μια βιβλική μεταφορά, είχε ειδική γνωστική σημασία και εσχατολογικό περιεχόμενο (αποκατάσταση της διασπασμένης εικόνας του Θεού). Φαίνεται ότι μπορούσε να επαναληφθεί, ιδιαίτερα όταν είχε τη μορφή πραγματικής σεξουαλικής συνεύρεσης. Μια άλλη βασική τελετή ήταν η επανένδυση του ανθρώπου μετά την απογύμνωση στη διάρκεια του βαπτίσματος. Εδώ εννοείται συμβολικά η αποποίηση του υλικού σώματος και η ένδυση του φορέματος του φωτός που αποκαθιστά την εικόνα του Θεού. Πέρα από αυτές τις βασικές τελετές οι γνωστικοί είχαν στη διάθεσή τους και τελετουργικές μορφές λόγου: προσευχές, δοξολογίες, ύμνους και εκστατικές ρήσεις (π.χ. γλωσσολαλιά ή ξόρκια). Τέλος, σ’ αυτό το πλαίσιο μπορούν να αναφερθούν και πρακτικές τελετουργικής συμπεριφοράς που δεν σχετίζονται τόσο με συγκεκριμένες τελετές, αλλά στοχεύουν στο να ξεχωρίσουν έναν άνθρωπο ή μια κοινότητα από τον υπόλοιπο κόσμο. Πρόκειται κυρίως για τύπους εγκρατούς βίου, όπως νηστεία, παρθενία, ασκητισμός. Συνοψίζοντας, μπορεί κανείς να πει ότι ο στόχος των γνωστικών τελετουργιών ήταν η αποκατάσταση της πρωταρχικής ενότητας του ανθρώπου. Αυτή η διαδικασία μπορεί να εννοηθεί σε πιο βιβλική βάση ως η ένωση αρσενικού και θηλυκού στον πρωταρχικό ανδρόγυνο, είτε σε πιο πλατωνική βάση ως αποκατάσταση του πνεύματος στην αρχική του κατάσταση.

Προέλευση του γνωστικισμού:

Η προέλευση του γνωστικισμού αποτελεί αντικείμενο διαφωνίας μεταξύ των μελετητών από τις αρχές του εικοστού αιώνα: ορισμένοι θεωρούν ότι ο γνωστικισμός είναι πλήρως παγανιστικός ως προς την προέλευσή του και ότι στην εξελικτική του πορεία υιοθέτησε ένα χριστιανικό ένδυμα. Άλλοι ανιχνεύουν την προέλευσή του στον ιουδαϊσμό και άλλοι θεωρούν ότι προήλθε από τον ίδιο τον Ιησού και είναι ανάπτυξη της διδασκαλίας του, το ίδιο έγκυρη όσο και η χριστιανική. Φαίνεται πάντως σαφές ότι ο γνωστικισμός, τουλάχιστον σε κάποιες από τις θεολογικά αναπτυγμένες διατυπώσεις του, επηρεάστηκε πολύ από τον πλατωνισμό, τον νεοπλατωνισμό, τον στωικισμό, τις σημιτικές θρησκείες και τον χριστιανισμό.

Η Αίγυπτος, και ειδικά η Αλεξάνδρεια, έπαιξε σπουδαίο ρόλο, ανάλογο με της Ιερουσαλήμ και της Ρώμης, στη διαμόρφωση τόσο του χριστιανισμού όσο και του γνωστικισμού, ο οποίος φαίνεται να δανείστηκε εκεί στοιχεία από την προχριστιανική αιγυπτιακή παράδοση. Η ελληνική και ρωμαϊκή κατοχή εισήγαγαν το ελληνορωμαϊκό πάνθεον στην Αίγυπτο, ενώ ισχυρές ήταν και οι ιουδαϊστικές επιρροές λόγω της πολυάνθρωπης εκεί εβραϊκής κοινότητας. Υπήρχε, λοιπόν, μια ατμόσφαιρα ανταγωνιστικών διανοητικών παραδόσεων που πολλοί Αλεξανδρινοί δεν τις θεωρούσαν κατ’ ανάγκην αμοιβαία αποκλειόμενες. Στην ελληνιστική και ρωμαϊκή Αίγυπτο ανθούσαν η μαγεία και οι μυστηριακές λατρείες, στις οποίες η μύηση ή η μετάδοση απόκρυφης γνώσης ήταν απαραίτητη για να γίνει κανείς δεκτός ή να προχωρήσει σε ανώτερες βαθμίδες. Επίσης, οι Αιγύπτιοι ήταν εξοικειωμένοι με την ιδέα του μυστικισμού ή της δυνατότητας να γίνουν οι θεοί γνωστοί μέσω εκστατικών οραμάτων. Έλληνες φιλόσοφοι στην Αλεξάνδρεια αντλούσαν ελεύθερα από κάθε είδους πηγές: τον ιουδαϊσμό, τον ερμητισμό, τον πλατωνισμό. Έτσι, κατά τη ρωμαϊκή εποχή, η Γνώση ήταν σημαντικό στοιχείο της αιγυπτιακής διανόησης και είχε δεχθεί ισχυρή ελληνική επίδραση, γεγονός που παρέχει ενδείξεις για την αιγυπτιακή καταγωγή του γνωστικισμού.

Ορισμένοι μελετητές εντυπωσιάστηκαν από το γεγονός ότι στα κείμενα του Ναγκ Χαμαντί εμφανίζονται ιουδαϊστικά στοιχεία, όπως η εκτενής χρήση της Παλαιάς Διαθήκης και διάφορες μιδρασικές ερμηνείες. Έτσι, θεωρούν ότι υπήρξε προχριστιανικός ιουδαϊστικός γνωστικισμός, ο οποίος αναπτύχθηκε εντός του ιουδαϊσμού. Κατά την άποψη του Friedländer η εβραϊκή Διασπορά βρέθηκε κατά την ελληνιστική εποχή σε ένα νέο περιβάλλον, στο οποίο η ελληνική φιλοσοφία ήρθε να προστεθεί στην παραδοσιακή θρησκευτική αντίληψή τους για τον κόσμο. Η συμβολική ανάγνωση των Γραφών, την οποία χρησιμοποίησαν κατά κόρον και οι γνωστικοί, μαρτυρεί για την επίδραση του ελληνικού τρόπου σκέψης στον ιουδαϊσμό. Ο Μωσαϊκός Νόμος ερμηνευόταν αλληγορικά από ιουδαϊστές εμποτισμένους με την ελληνική φιλοσοφία και ο Μωυσής θεωρούνταν ένα είδος φιλοσόφου πριν από τους Έλληνες φιλοσόφους. Υπήρξε μέχρι και μυστηριακή λατρεία η οποία έβλεπε τον Μωυσή ως μυθολογική λυτρωτική φιγούρα (“Μυστήρια του Μωυσή”).

Η Διασπορά φαίνεται ότι χωρίστηκε σε δύο μερίδες, τους συντηρητικούς Εβραίους και τους ριζοσπάστες ελληνιστές που έτειναν προς την αλληγορική ερμηνεία των Γραφών. Ο Φίλων κατηγορεί τους τελευταίους ότι αντλούσαν από τη Βίβλο μόνο «πνευματικές αλήθειες» και δεν λάμβαναν υπόψη το γράμμα του Νόμου. Τους κατηγορεί δηλαδή για ένα είδος αντινομικής συμπεριφοράς. Σύμφωνα με την άποψη αυτή «χριστιανικές αιρέσεις» όπως οι οφίτες, οι καϊνίτες και οι σηθιανοί έλκουν στην πραγματικότητα την καταγωγή τους από αυτόν τον ιουδαϊστικό γνωστικισμό. Οι ομάδες αυτές δεν είναι χριστιανικές, επειδή τα θρησκευτικά τους δόγματα προκύπτουν από διαφορετικές αναγνώσεις της Παλαιάς Διαθήκης. Έτσι, για τον Friedländer ο ιουδαϊστικός γνωστικισμός γεννήθηκε προ Χριστού και μάλιστα στην κοσμοπολίτικη Αλεξάνδρεια. Κατά τον Rudolph, πάλι, ο γνωστικισμός προέκυψε εν μέρει από τη σκεπτική και κυνική ιουδαϊστική σοφιολογική παράδοση του Εκκλησιαστή, ο οποίος με τη σειρά του φέρει την επίδραση του ελληνικού ορθολογισμού και της πρώιμης ελληνιστικής φιλοσοφίας. Ο γνωστικισμός, σύμφωνα με αυτή την άποψη, γεννήθηκε σε παλαιστινιακό έδαφος.

Ωστόσο, μια σημαντική δυσκολία που πρέπει να υπερνικήσει αυτή η άποψη είναι το γεγονός ότι οι περισσότεροι γνωστικοί χρησιμοποίησαν αυτά τα στοιχεία με αντιιουδαϊστική διάθεση, ενώ και η περιφρόνηση των γνωστικών για τον κόσμο και την ύλη δεν φαίνεται να μπορεί εύκολα να συμβιβαστεί με την ιουδαϊστική πίστη ότι ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο και τον θεώρησε “λίαν καλό”. Στην πραγματικότητα είναι δύσκολο να γίνει αντιληπτό πώς θα μπορούσε κανείς σε ένα καθαρά εβραϊκό περιβάλλον, έστω και επηρεασμένο από τον ελληνικό πολιτισμό, να καταλήξει στη δαιμονοποίηση του Θεού του Ισραήλ, όπως αυτή που παρουσιάζουν ορισμένα βασικά γνωστικά συστήματα. Είναι, επομένως, πιο ασφαλές να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι ο γνωστικισμός επηρεάστηκε από τον ιουδαϊσμό, αλλά δεν γεννήθηκε αποκλειστικά εντός του.

Ενδιαφέρουσα είναι η άποψη που θεωρεί τον γνωστικισμό εβραϊκή παραλλαγή των αρχαίων μεσογειακών μυστηριακών λατρειών και τον επίσημο χριστιανισμό απλώς μία μεταγενέστερη, κυριολεκτική ανάγνωση των εγγενών συμβολισμών και μεταφορών αυτών των Μυστηρίων[9]. Σύμφωνα με την άποψη αυτή ο γνωστικισμός έχει καθαρά παγανιστική καταγωγή και απλώς υιοθέτησε έναν ελαφρύ ιουδαϊστικό μανδύα, ενώ ο χριστιανισμός προέκυψε από αυτόν μέσω ενίσχυσης των ιουδαϊστικών στοιχείων και απόρριψης του κεντρικού παγανιστικού και μυστικιστικού περιεχομένου. Αιτία για αυτήν τη διαφοροποίηση φέρεται να υπήρξε η αρχική αποτυχία του γνωστικισμού να διεισδύσει στους εβραϊκούς κύκλους μετά την ατυχή κατάληξη των αντιρωμαϊκών εξεγέρσεων στο Ισραήλ κατά το δεύτερο ήμισυ του πρώτου αιώνα μ.Χ.

Επίδραση του γνωστικισμού:

Ο γνωστικισμός αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά φαινόμενα της ρωμαϊκής εποχής και εξαπλώθηκε ταχύτατα από την Ανατολή προς τη Δύση, με την υπόσχεση της σωτηρίας μέσω της «Γνώσεως». Οι αρχικοί θηρευτές αιρέσεων της χριστιανικής Εκκλησίας (Ειρηναίος, Ιππόλυτος, Επιφάνιος κλπ.) θεωρούσαν τον γνωστικισμό μια επάρατη χριστιανική αίρεση και έγραψαν δεκάδες τόμους πολεμικής ρητορικής εναντίον του. Οι Έλληνες φιλόσοφοι από την άλλη ήταν διχασμένοι όσον αφορά τον γνωστικισμό. Για παράδειγμα, ο Πλωτίνος στο βιβλίο του «Προς Γνωστικούς» θα πολεμήσει τις αντιλήψεις τους και γενικά τη θεοσοφία των γνωστικών, που τη θεωρεί διαστροφή τής πλατωνικής διδασκαλίας. Άλλοι νεοπλατωνιστές όμως, όπως ο Πορφύριος και ο Ιουλιανός, ευθυγραμμίζονται με τους γνωστικούς στην πολεμική τους κατά των χριστιανών και ιδιαίτερα στην απόκρουση της ιδέας ότι ο υπέρτατος Θεός μπορεί να είναι ο ίδιος δημιουργός του υλικού κόσμου.

Αν και ακούγεται παράξενο υπήρξαν χριστιανοί θεολόγοι, όπως ο Κλήμης και ο Ωριγένης, οι οποίοι επηρεάστηκαν από τον γνωστικισμό. Ο Κλήμης, παρόλο που έγραψε ο ίδιος ένα βιβλίο κατά των γνωστικών, από ορισμένες απόψεις μοιάζει να έχει επηρεαστεί από αυτούς, ιδιαίτερα στη θεωρία του για έναν θεϊκό Λόγο που καθοδηγεί τον πνευματικό άνθρωπο, μέσα από διαδοχικές φωτίσεις, στην τελείωση, μια διαδικασία που δεν τελειώνει με τον θάνατο. Ο Κλήμης είχε επιπλέον δεχτεί ισχυρές επιδράσεις από τον στωικισμό και την πλατωνική μεταφυσική. Ο Ωριγένης, όπως και ο Πλωτίνος, είχε μαθητεύσει κοντά στον περίφημο Αλεξανδρινό δάσκαλο της φιλοσοφίας Αμμώνιο Σακκά. Πίστευε ότι αλήθειες μπορεί να κρύβονταν στον πλατωνισμό και άλλες παγανιστικές πηγές, αλλά και ότι η Βίβλος ήταν η μόνη ασφαλής πηγή της θείας αποκάλυψης. Ο Ωριγένης πολέμησε τους γνωστικούς αλλά φέρει ίχνη της επίδρασής τους. Πίστευε ότι το πρόσωπο του Χριστού είχε διαφορετική σημασία ανάλογα με την πνευματική πρόοδο του καθενός. Μετά θάνατον η Κόλαση εξάγνιζε τις ακάθαρτες ψυχές: η τιμωρία του Θεού ήταν εξαγνιστική και όχι μόνιμη. Μια ακάθαρτη ψυχή θα είχε και άλλες ευκαιρίες για να σωθεί. Ακόμη και ο Διάβολος, σύμφωνα με τον Ωριγένη, θα λυτρωνόταν κάποτε. Αυτή η αντίληψη ήταν σύμφωνη με νεοπλατωνικές και γνωστικές ιδέες για τη σταδιακή τελείωση του κόσμου στο σύνολό του.

Στην Αίγυπτο εμφανίστηκαν και χριστιανικές αιρέσεις με γνωστικά χαρακτηριστικά, όπως οι μελετιανοί και οι αρειανοί. Οι μελετιανοί πίστευαν ότι οι μάρτυρες της πίστης είχαν τη δυνατότητα μετά θάνατον να γίνουν φορείς θείων αποκαλύψεων. Έστηναν μαντεία στους τάφους των μαρτύρων και θεωρούσαν ότι τα πνεύματά τους καταλάμβαναν τους πιστούς και προφήτευαν μέσω αυτών. Αυτή η πίστη σε μια διαρκώς εξελισσόμενη θεία αποκάλυψη ήταν καθαρά γνωστική, ενώ οι μελετιανοί διέθεταν και απόκρυφα βιβλία που προορίζονταν μόνο για λίγους διανοητικά ανώτερους χριστιανούς. Ο Άρειος, ο πατέρας του αρειανισμού, είχε δεχτεί νεοπλατωνικές επιρροές και πίστευε ότι απώτατος στόχος του κάθε ανθρώπου ήταν να γίνει, μέσω της καθοδήγησης προικισμένων ανθρώπων, ένας Χριστός. Θεωρούσε τον εαυτό του έναν ακόμη κρίκο σε μια μακρά αλυσίδα σοφών ή λάτρεων της Γνώσης οι οποίοι καθοδηγούνταν από τον Θεό.

Με την ανανέωση του ενδιαφέροντος κατά την Αναγέννηση για τον ερμητισμό και την ερμηνεία του, γνωστικές ιδέες κέρδισαν δημοτικότητα και έπαιξαν σημαντικό ρόλο σε μυστικιστικές, νεοκαββαλιστικές, αλχημικές και άλλες πρακτικές και θεωρίες. Τα αποτελέσματα αυτής της αναβίωσης ξεκινούν από κοσμολογικές, ανθρωπολογικές, σωτηριολογικές και εσχατολογικές αναζητήσεις και φτάνουν μέχρι τη ριζοσπαστική ιδεολογία ψυχολογικών και φιλοσοφικών συστημάτων. Μια ποικιλία σύγχρονων ομάδων έχουν τις ρίζες τους στον γνωστικισμό, καθώς κατά τα νεώτερα χρόνια πολλοί φιλοσοφικοί και θρησκευτικοί κύκλοι δεν είδαν στους γνωστικούς τους διαστροφείς της αληθινής πίστης ή διαφθορείς του χριστιανικού ήθους, αλλά αντίθετα μύστες και συνεχιστές των ανατολικών και μεσογειακών Μυστηρίων. Για παράδειγμα η Θεοσοφική Εταιρεία, σύμφωνα με την οποία όλες οι θρησκείες κατέχουν ένα μέρος από τη μοναδική θεία αλήθεια που έχει γίνει γνωστή ανά τους αιώνες στους μεγάλους μύστες, έβλεπε τον γνωστικισμό ως πρόδρομο του σύγχρονου αποκρυφισμού και φορέα εσώτερων διδασκαλιών δια μέσου των χρόνων. Η θεοσοφία και τα παρακλάδια της, όπως η ανθρωποσοφία και άλλες ομάδες εσωτερισμού, όπως λ.χ. οι Ροδόσταυροι, χρησιμοποιούν βασικές γνωστικές έννοιες, όπως η απόκρυφη γνώση, η θεϊκή φύση του ανθρώπου, η ύπαρξη ανώτερων οντοτήτων που αποκαλούνται «διδάσκαλοι» κλπ.

Στη σκέψη του εικοστού αιώνα η μορφή που συνδέθηκε πιο στενά με τον γνωστικισμό είναι ο Καρλ Γιουνγκ. Ο Γιουνγκ όχι μόνο ενδιαφερόταν για τους γνωστικούς, αλλά τους θεωρούσε προδρόμους της ψυχολογίας του βάθους. Πίστευε ότι οι γνωστικές διδασκαλίες και οι γνωστικοί μύθοι προέρχονταν από την εσωτερική ψυχική εμπειρία των γνωστικών σοφών. Ο Γιουνγκ πήρε τον γνωστικισμό, ιδιαίτερα τον γνωστικό δυϊστικό μύθο, και τον μετέτρεψε σε ψυχολογική θεωρία. Κατά τη γνώμη του η ανάδυση του Δημιουργού από την ενιαία και αδιαφοροποίητη πηγή του πνευματικού κόσμου μέσω διαδοχικών σταδίων, όπως παρουσιάζεται σε γνωστικούς μύθους, αντιστοιχεί στην ανάδυση του Εγώ από το ασυνείδητο. Ένας άλλος μαθητής του Γιουνγκ, ο Γκιλς Κουίσπελ (Gilles Quispel), είδε στον γνωστικισμό μια βαθιά επίγνωση του εαυτού και, επομένως, μια αναλογία με την ψυχολογία του βάθους. Στο κυριότερο έργο του (Gnosis als Weltreligion) όχι μόνον εξηγεί τη σχέση του μοντέλου του Γιουνγκ με τις γνωστικές διδαχές, αλλά ζητά να χρησιμοποιηθεί αντίστροφα η ψυχολογία του βάθους για την κατανόηση του γνωστικισμού.

Έρευνα του γνωστικισμού:

Η ιστορία της έρευνας του γνωστικισμού έχει αναζωογονήσει το σχετικό ενδιαφέρον για το κίνημα αυτό. Οι πρώτες σύγχρονες μελέτες για τον γνωστικισμό έγιναν από τον Baur, ενώ σημαντική είναι και η προσφορά του Von Harnack. Και οι δύο μελέτησαν τον γνωστικισμό στο πλαίσιο της ιστορίας της χριστιανικής Εκκλησίας και του δόγματος της πίστης και είδαν σ’ αυτόν ένα είδος «εξελληνισμού» του χριστιανισμού και την πρώτη μορφή θρησκευτικής φιλοσοφίας του τελευταίου. Οι ερμηνείες αυτές φαίνεται ότι είναι ιδιαίτερα επηρεασμένες από ένα είδος αντιρωμαιοκαθολικού ρομαντισμού. Εντούτοις, με τη Σχολή της Ιστορίας των Θρησκειών γύρω στα 1900 ξεπεράστηκε η θεώρηση του γνωστικισμού μόνο μέσα στο πλαίσιο της ιστορίας της Εκκλησίας και δόθηκε έμφαση στις μη χριστιανικές ρίζες του (Bousset, Reitzenstein, Wrede). Η σχολή αυτή αναζήτησε τις ρίζες του γνωστικισμού στις προχριστιανικές ιρανικές, μεσοποτάμιες και ινδικές θρησκείες, ενώ ενδιαφέρθηκε για την καταγωγή της χριστολογίας των γνωστικών και ιδιαίτερα για τον γνωστικό μύθο του Λυτρωτή.

Στην ίδια παράδοση κινούνται και τα έργα του Bultmann, o οποίος προσπάθησε να αποδείξει ότι ο χριστιανισμός δημιουργήθηκε από τη σύνθεση καθαρά χριστιανικών στοιχείων με τις ιδέες ενός προϋπάρχοντος γνωστικισμού. Νέα ώθηση στη μελέτη έδωσαν οι μελέτες του W. Bauer και του Jonas. Ο Bauer προσπάθησε να αποδείξει ότι μορφές του χριστιανισμού που αργότερα αποκηρύχτηκαν ως αιρέσεις ήταν θεμελιώδεις σε περιοχές όπως η μεσοποτάμια Έδεσσα και η Αίγυπτος. Κατά την άποψή του το ορθόδοξο δόγμα και οι εκκλησιαστικές δομές αναπτύχθηκαν αργά και εν μέσω διαφωνιών. Ο Bauer αμφισβήτησε την υπόθεση ότι η ορθοδοξία προηγείται της αίρεσης και θεώρησε ότι η έννοια της κανονικότητας οφείλεται σε άλλους, εξωτερικούς της θρησκείας παράγοντες. Ο Jonas, μαθητής του Heidegger, έθεσε το ζήτημα σε άλλη βάση: προσπάθησε να δώσει έμφαση σε μια φαινομενολογική κατανόηση της ουσίας του γνωστικισμού. Για τον Jonas η αναζήτηση της καταγωγής του τελευταίου πρέπει να διαχωριστεί από τη γενεαλογική ιστορία που προσπάθησε να επιβάλλει η Σχολή της Ιστορίας των Θρησκειών και να αναζητηθεί σε μια επιθυμία της εποχής για νόημα μέσα σε ένα περιβάλλον υπαρξιακής αποξένωσης από την κοινωνία. Ο Jonas έδωσε υπερβολική έμφαση στην ψυχολογική πλευρά του γνωστικού μύθου, συγκεντρώνοντας την προσοχή σχεδόν αποκλειστικά στο αίσθημα της αποξένωσης που εκφράζει. Αυτή η μονομερής έμφαση έγινε σε βάρος της πλευράς του γνωστικισμού που μπορεί να αποτελούσε ένα είδος κοινωνικής κριτικής.

Η ανακάλυψη των κειμένων του Ναγκ Χαμαντί προκάλεσε ένα κύμα νέων μελετών. Ωστόσο, αντί να ξεκαθαρίσει το πρόβλημα του ορισμού του γνωστικισμού, το περιέπλεξε ακόμη περισσότερο. Τα νέα στοιχεία δεν ταιριάζουν στο πλαίσιο της αντιμετώπισης του γνωστικισμού ως μιας απλής αίρεσης του χριστιανισμού. Τα κείμενα παρουσιάζουν τέτοια διαφοροποίηση θεολογικών προσανατολισμών, ώστε δεν μπορούν να ενταχθούν όλα μαζί σε ένα ερμηνευτικό πρότυπο. Ακόμη και τα χαρακτηριστικά εκείνα που θεωρούνταν πάντα βασικά στο γνωστικισμό, όπως ο δυϊσμός, η τάση για περιφρόνηση του υλικού στοιχείου και ο δοκητισμός, έγινε φανερό ότι δεν απαντούν όλα μαζί ταυτόχρονα στα διάφορα κείμενα.

Γνωστικοί διδάσκαλοι:

Αρχαίοι:

(Κατά χρονολογική σειρά)

* Σίμων ο Μάγος, γνωστικές τάσεις, θα μπορούσε να θεωρηθεί πρωτογνωστικός
* “Λεύκιος Κάρινος” ο θρυλούμενος συγγραφέας ενός κύκλου ύστερων Πράξεων των Αποστόλων.
* Μένανδρος
* Σατουρνίνος
* Μονόιμος
* Καρποκράτης, η σύζυγός του Αλεξάνδρα και ο γιος του Επιφάνης
* Βαρδαϊσάν, της μεσοποτάμιας Έδεσσας.
* Πτολεμαίος
* Βαλεντίνιος
* Βασιλίδης της Αλεξάνδρειας
* Μαρκίων της Σινώπης, γνωστικές τάσεις

Σύγχρονοι:

* Ουίλλιαμ Μπλέηκ, (William Blake)
* Ζυλ Ντουανέλ, (Jules Doinel)
* Ρενέ Γκενόν, (René Guénon)
* Γ. Ρ. Σ. Μιντ, (G. R. S. Mead)
* Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ, (C.G. Jung)
* Στέφαν Χέλερ, (Steven Hoeller)
* Φρειδερίκος Νίτσε, (Friedrich Nietzsche)
* Έλενα Πέτροβνα Μπλαβάτσκι, (Helena Petrovna Blavatsky)
* Σαμαέλ Αούν Βεόρ, (Samael Aun Weor)
* Έρικ Βόγκελιν, (Eric Voegelin)
* Μαρία Μοντεσσόρι, (Maria Montesso

Όσιρις

Ο Όσιρις, (επίσης Ούζιρις, Αζάρ, Ουζάρ, Ουεζίρ, Ουζαρέ) του οποίου το όνομα είναι αρχαιοελληνική μεταγραφή της αιγυπτιακής λέξης Ουεζίρ, εξομοιώθηκε με πολλές θεότητες του ελληνικού πάνθεου, κυρίως δε με τον Διόνυσο και τον Άδη. Όντας αρχικά θεός της φύσης, ενσάρκωση του πνεύματος της βλάστησης, που πεθαίνει κατά το θερισμό και αναγεννάται όταν φυτρώνει ο σπόρος, ο Όσιρις λατρεύθηκε σε ολόκληρη την αρχαία Αίγυπτο ως θεός των νεκρών. Με την ιδιότητα αυτή αναρριχήθηκε μέχρι την πρώτη σειρά του αιγυπτιακού πανθέου. Ο μύθος παρουσιάζει τον Όσιρι ουσιαστικά ως φετίχ μιας κατακτητικής φατρίας, η οποία τον επέβαλε αρχικά στην πόλη Ντζεντού -μεταγενέστερα Περ-Ουσίρ και Βούσιρι (αρχαιοελ.)- της Κάτω Αιγύπτου, όπου ο νέος θεός υποκατέστησε τον προηγούμενο κύριο της πόλης, τον Αντζετί. Κατόπιν στην Άβυδο της ‘Ανω Αιγύπτου, ο Όσιρις ταυτίστηκε με τον Χεντ Αμεντί (Khent Amenti), τον θεό-λύκο της δυτικής νεκρόπολης και έγινε η μεγάλη θεότητα των νεκρών. Εκεί του αποδιδόταν ενίοτε η προσωνυμία Χεντ Αμεντιού (Khent Amentiou), «Κύριος των Δυτικών», δηλαδή των νεκρών, που κατοικούσαν εκεί όπου δύει ο ήλιος. Ο Όσιρις μαζί με τον Σέραπη χαρακτηρίζονταν Άζωνοι θεοί.

Ειδώλιο του Όσιρι από το Αιγυπτιακό Μουσείο Αρχαιοτήτων στο Κάιρο:

Ο μύθος του Όσιρι:

Τα ιερογλυφικά κείμενα περιέχουν αρκετούς υπαινιγμούς σχετικά με τα έργα του θεού κατά την επίγεια ζωή του. Χάρη στον Πλούταρχο γνωρίζουμε τον μύθο του με αρκετή ακρίβεια. Πρωτότοκος γιος του Γκεμπ και της Νουτ, ο Όσιρις γεννήθηκε στις Θήβες της Άνω Αιγύπτου. Αμέσως όταν συνέβη αυτό μία μυστηριώδης φωνή γνωστοποίησε στον κόσμο την έλευση του «Κυρίου του Σύμπαντος», προκαλώντας κραυγές χαράς. Όταν, όμως, έγιναν γνωστές οι συμφορές που τον απειλούσαν, η χαρά μετατράπηκε σε θρήνο. Όταν ο Ρα πληροφορήθηκε τη γέννηση του Όσιρι, χάρηκε. Παρά το γεγονός ότι είχε καταραστεί τη μητέρα του Νουτ να μη τον γεννήσει, τον κάλεσε κοντά του και τον αναγνώρισε ως κληρονόμο του θρόνου του.

Ωραιότερος και ψηλότερος από όλους ο μελαχροινός, όπως περιγράφεται, Όσιρις διαδέχθηκε τον πατέρα του Γκεμπ στον θρόνο της Αιγύπτου, όταν εκείνος αποσύρθηκε στον ουρανό, αναγορεύοντας ως βασίλισσα την αδελφή του Ίσιδα. Πρώτο μέτρο του νέου θεϊκού φαραώ ήταν η κατάργηση της ανθρωποφαγίας, η μεταβολή του νομαδικού βίου και η μόνιμη εγκατάσταση, όπως και η εκπαίδευση των υπηκόων του στην τέχνη της κατασκευής γεωργικών εργαλείων για την καλλιέργεια της γης και την παραγωγή σιταριού και σταφυλιών. Με αυτά θα παρασκεύαζαν τα απαραίτητα για τη διατροφή των ανθρώπων, δηλαδή τον άρτο, τον οίνο και τον ζύθο.

Ο Όσιρις εισήγαγε τη λατρεία των θεών, ανήγειρε τους πρώτους ναούς, σμίλεψε τις πρώτες εικόνες των θεών, διατύπωσε την τελετουργική τάξη και επινόησε τα δύο είδη αυλών, που έμελλε να συνοδεύουν τα άσματα κατά τη διάρκεια των εορτασμών. Μετά από αυτό ίδρυσε πόλεις και νομοθέτησε για τον λαό του δίκαιους νόμους, προσλαμβάνοντας την επωνυμία Ούνοφρις (ο καλός), με την οποία και είναι γνωστός ως τέταρτος θεϊκός Φαραώ.

Κατεξοχήν εκπολιτιστής ο Όσιρις επιθύμησε εκτός της Αιγύπτου να εκπολιτίσει και τον υπόλοιπο κόσμο. Αφήνοντας πίσω του την Ίσιδα, έφυγε για να κατακτήσει την Ασία, συνοδευόμενος από τον Θωθ τον Άνουβι και τον Οφόι. Εχθρός της βίας, προσεταιριζόταν υπό το σκήπτρο του, τη μία χώρα μετά την άλλη, με μοναδικό όπλο την πραότητα και τη μουσική. Λέγεται πως αφόπλιζε τους κατοίκους με άσματα και μουσική από διάφορα μουσικά όργανα. Επέστρεψε στην Αίγυπτο, έχοντας διατρέξει ολόκληρη τη γη και διαδίδοντας παντού τον πολιτισμό.

Θάνατος και ανάσταση:

Επιστρέφοντας ο Όσιρις βρήκε το βασίλειό του σε λαμπρή κατάσταση. Η Ίσιδα είχε κυβερνήσει με σύνεση κατά την απουσία του. Ωστόσο, έπεσε θύμα της συνωμοσίας που προετοίμασε κρυφά ο αδελφός του Σετ, ο οποίος ήθελε να τον εκτοπίσει από τον θρόνο του. Στα εδάφια τα σχετικά με την Ίσιδα και τον Σετ υπάρχει λεπτομερής αφήγηση για πώς την 17η του μηνός Αθύρ, κατά το εικοστό όγδοο έτος της βασιλείας του, ο «καλός» θανατώθηκε και διαμελίστηκε από τους συνωμότες, καθώς και το πώς ανακάλυψε η πιστή σύζυγός του το σώμα του και το μετέφερε πίσω στην Αίγυπτο. Χρησιμοποιώντας τη μαγεία της με τη βοήθεια του Θωθ, του Άνουβι και του Ώρου η Ίσιδα κατόρθωσε να επαναφέρει στη ζωή τον Όσιρι. Εκείνος εμφανίσθηκε στη συνέχεια ενώπιον του δικαστηρίου των θεών, υπό την προεδρία του Γκεμπ, για να απαλλαχθεί τελικά από τις κατηγορίες του Σετ εναντίον του.
Ποίημα του Δαμαίου (περ. 125-100 ΠΚΧ) αφιερωμένο στον Όσιρι, όπου περιγράφεται ο θάνατός του από τον Σετ (Σεθ). Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης

Αναστημένος πλέον ο Όσιρις μπορούσε να επανακτήσει το θρόνο του και να εξακολουθήσει να βασιλεύει πάνω στους θνητούς. Εκείνος, ωστόσο, προτίμησε να εγκαταλείψει τη γη και να αποσυρθεί στα Ηλύσια Πεδία, όπου υποδεχόταν ευμενώς τις ψυχές των δικαίων και βασίλευε επί των νεκρών. Όπως είναι φυσικό, η υπόσχεση της ανάστασης και της αιώνιας ύπαρξης προσέδωσε ακόμα μεγαλύτερη βαρύτητα στη λατρεία του Όσιρι. Όπως αποσύρθηκε ο Όσιρις χάριν του γιου του στο στερέωμα, έτσι και ο νεκρός φαραώ περνώντας στην οσιρική αθανασία μεταβιβάζει τη δύναμή του στον νέο μονάρχη.

Ποίημα του Δαμαίου αφιερωμένο στον Όσιρι, όπου περιγράφεται ο θάνατός του από τον Σετ (Σεθ). Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης

Ερμηνείες του μύθου:

Δόθηκαν στο παρελθόν αρκετές ερμηνείες για τον μύθο του Όσιρι. Θεωρήθηκε πνεύμα της βλάστησης, που πεθαίνει και αναγεννάται αδιάκοπα, καθώς ο Όσιρις συμβολίζει το σιτάρι, το αμπέλι και τα δέντρα. Συμβολίζει επίσης τον Νείλο, που κάθε χρόνο πλημμυρίζει, το φως του ήλιου, που σβήνει κάθε βράδυ και αναγεννάται λαμπρό κάθε αυγή. Η εχθρότητα μεταξύ των δύο αδελφών Όσιρι και Σετ θεωρείται πως συμβολίζει την τάση της ερήμου να καλύψει με άμμο την καλλιεργημένη γη, τις καταστρεπτικές εξορμήσεις των καυτών ανέμων κατά της βλάστησης, την αέναη επίθεση της ξηρασίας εναντίον του γονιμοποιού νερού, τον πόλεμο του σκότους εναντίον του φωτός.

Ωστόσο ο Όσιρις έγινε δημοφιλής ως θεότητα των νεκρών, διότι πρόσφερε στους πιστούς του την ελπίδα για μια αιώνια και ευτυχισμένη ζωή, σε έναν άλλο κόσμο δικαιότερο και αγαθότερο. Από την πρώιμη περίοδο της λατρείας του είναι βασιλέας των νεκρών. Ναι μεν απεικονίζεται ως βασιλέας, αλλά ως νεκρός βασιλέας -μομμιοποιημένος με βασιλικά εμβλήματα.

Λατρεία:

Τιμώμενος σε ολόκληρη την Αίγυπτο, μαζί με τη σύζυγό του Ίσιδα και τον γιο του Ώρο, με τους οποίες σχημάτιζε την οσιρική τριάδα, λατρευόταν ιδιαίτερα στην Άβυδο, όπου οι ιερείς έδειχναν στους απειράριθμους προσκυνητές τον τάφο του. Οι πιστοί θεωρούσαν εαυτόν ευτυχή, αν κατόρθωναν να εξασφαλίσουν κοντά στο ιερό του τόπο ταφής, ή τουλάχιστον την άδεια να στήσουν εκεί αναθηματική στήλη με το όνομά του, καθώς πίστευαν ότι με αυτόν τον τρόπο εξασφάλιζαν την εύνοια του «Καλού» στον άλλο κόσμο.

Εικονοπλασία:

Ο Όσιρις απεικονίζεται με μορφή ανθρώπου, με εφαρμοστό ένδυμα, όρθιος ή καθισμένος στο θρόνο του. Φορά την υψηλή λευκή μίτρα, η οποία στολίζεται με δύο φτερά στρουθοκαμήλου και την οποία ονόμαζαν στέμμα Ατέφ (και ερυθρό περιλαίμιο. Σε άλλες απεικονίσεις τα χέρια του, βγαλμένα έξω από το νεκρικό σάβανο, κρατούν σταυρωμένα πάνω στο στήθος του το μαστίγιο και το εν είδει αγκίστρου σκήπτρο Χικ, εμβλήματα της ανώτατης εξουσίας. Πολυάριθμα είναι τα ονόματα και οι επωνυμίες του, οι οποίες φθάνουν περίπου τις εκατό, στις λιτανείες που διασώθηκαν στην Βίβλο των Νεκρών.

Ό Όσιρις ενσαρκωνόταν σε διάφορα ζώα, όπως στον ταύρο Όνουφι, στον ιερό κριό Μένδητα, στο πουλί Μπενού, αλλά επίσης και στο Τζεντ (Djed), ένα απλό φετίχ, το οποίο πιθανολογείται ότι ήταν και η πρώτη μορφή του, με την οποία οδηγούσε στους πολέμους τους προϊστορικούς πιστούς του. Αρχικά έχοντας τη μορφή κορμού ελάτης ή άλλου κωνοφόρου, το Τζεντ, κατά την κλασική εποχή απεικονιζόταν ως κίονας με τέσσερα κιονόκρανα, τα οποία σε ορισμένα κείμενα θεωρούνταν ότι αντιστοιχούσαν στη σπονδυλική στήλη του θεού και φυλάσσονταν στο ιερό της Βουσίριδος.

Όσιρις ή Χριστός:

Μήπως τα αρχαία Αιγυπτιακά τεχνουργήματα
διατηρούν την εικόνα του Χριστού;

Γιατί οι Αιγύπτιοι έθαβαν τους νεκρούς με το κάλυμμα στο κεφάλι, με γένια στο πηγούνι, και ράβδο βοσκού στο χέρι;

Γιατί οι Αιγύπτιοι έθαβαν τους νεκρούς με το κάλυμμα στο κεφάλι, με γένια στο πηγούνι, και ράβδο βοσκού στο χέρι;

Δεν υπάρχει μοναδική θεωρία στην Αιγυπτιολογία που να έχει ομόφωνη υποστήριξη και να εξηγεί λογικά τη σημασία αυτών των επικήδειων ρουχισμών. Μια νέα μελέτη αποκαλύπτει ότι δημιουργούσαν μια απεικόνιση του Χριστιανικού Σωτήρα – ένα ποιμένα με γενειάδα και μακριά μαλλιά.

Το κάλυμμα του κεφαλιού, η γενειάδα, και η ράβδος του ποιμένα έχουν μια συμβολική σημασία. Χρησιμοποιούνταν για να αλλάζουν την εξωτερική εμφάνιση του αποθανόντος σε μια απεικόνιση του θεού Όσιρι, την μοναδική τόσο σημαντική Αιγυπτιακή θεότητα, και του πρώτου στην κατεγραμμένη ιστορία που αναστήθηκε από τους νεκρούς.

Η πίστη της Ανάστασης:

Ο μετέπειτα Αιγυπτιολόγος Sir E. A. Wallis Budge έγραψε “Η κεντρική μορφή της αρχαίας Αιγυπτιακής Θρησκείας ήταν ο Όσιρις,” ,”και οι κύριες αρχές της λατρείας του ήταν η πίστη στη θεότητα του, στο θάνατο, στην ανάσταση, και στον απόλυτο έλεγχο των μοιρών των σωμάτων και των ψυχών των ανθρώπων. Το κύριο σημείο κάθε Οσιρικής Θρησκείας ήταν η ελπίδα του για ανάσταση σε μεταμορφωμένο σώμα και της αθανασίας, που ήταν δυνατό να αντιληφθεί μόνο από αυτόν μέσο του θανάτου και της ανάστασης.”

Παλιά στην Αιγυπτιακή ιστορία ήταν θρησκευτικό έθιμο να θάβουν τους νεκρούς βασιλιάδες με μια απεικόνιση του Όσιρι. Αργότερα δίνονταν στις ανώτερες τάξεις και τελικά στις κοινές μάζες Οσιριακή ταφή.Τα έθιμα επηρεάζουν την Αιγυπτιακή έρευνα να ακολουθήσεις την ανάσταση του. Ο Henri Frankfort, ένας πρώην καθηγητής της προ-κλασσικής αρχαιότητας στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, υπογράμμισε την εξής ιδέα: “Θα ήταν καλό να δοθεί έμφαση στο ότι η ταυτότητα των νεκρών με τον Όσιρη ήταν ένα μέσο για ένα τέλος, που είναι, το να φτάσει στην ανάσταση στο μέλλον”.

Το όνομα “Όσιρις” (Ausar) στα ιερογλυφικά περιλαμβάνει τη σκιαγραφία ενός άντρα με γενειάδα και μακριά μαλλιά. Αυτή είναι ίδια με την απεικόνιση που ενταφιάστηκε στα ανθρωπομορφικά φέρετρα. Το κάλυμμα του κεφαλιού της nemes που ξεκινάει από το μέτωπο του αποθανόντος και καταλήγει πάνω στους ώμους, αποτελεί σύμβολο για τα μακριά μαλλιά (Το κάλυμμα του κεφαλιού ήταν δεμένο αλογοουρά στο πίσω μέρος του κεφαλιού όπως συνήθως γίνεται με τα μακριά μαλλιά.) Το μούσι στο πηγούνι, που ήταν δεμένο κοτσίδα, αντιπροσωπεύει μεγάλο μούσι.

Αυτή η ανακάλυψη μας φέρνει αντιμέτωπους με ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον μυστήριο. Για χιλιάδες χρόνια πριν την άνοδο του Χριστιανισμού οι Αιγύπτιοι ήταν στην αναζήτηση για να ακολουθήσουν στην ανάσταση έναν άντρα με γενειάδα και μακριά μαλλιά και να αποκτήσουν τη ζωή μετά θάνατο!

Τα Οσιριακά φέρετρα επίσης παρουσιάζουν ράβδο ενός ποιμένα στο αριστερό χέρι, ένα καθαρά Χριστιανικό σύμβολο. (Ο Ιησούς περιέγραψε τον εαυτό του σας τον “Καλό Ποιμένα” του ανθρώπινου κοπαδιού. Προσωπογραφίες του Χριστού τον δείχνουν να κρατάει τη ράβδο του ποιμένα.) Η ράβδος απεικονίστηκε στα χέρια του Όσιρι από την Αιγυπτιακή τέχνη. Στη λογοτεχνία τα επίθετα του sa και Asar-sa σημαίνουν “ποιμένας” και “Όσιρις ο ποιμένας”. Η ονομασία ποιμένας αποτελεί τον κατάλληλο τίτλο για ένα πολυαγαπημένο πνευματικό ηγέτη του οποίου η πίστη της ανάστασης υποσχόταν ζωή μετά θάνατο για την ψυχή.

Cross of Life:

Είναι απίστευτο ότι, η “ζωή” μετά το θάνατο εκφραζόταν με το σταυρό ανκ, άλλο ένα παράλληλο σύμβολο στο Χριστιανισμό. Το ανκ ήταν το πιο σεβαστό και γόνιμο έμβλημα στην Αίγυπτο. Αφιερωνόταν σε τάφους και ναούς και απεικονίζονταν στα χέρια θεών, βασιλιάδων, ιερέων, βεζίριδων, απλών πολιτών και των παιδιών τους. Κανείς δε γνωρίζει την προέλευση του. Η σημασία του, της “ζωής” μετά θάνατο είναι εντυπωσιακά όμοια με τη σημασία της σταύρωσης του Χριστού, επίσης σύμβολο της “ζωής” μετά θάνατο. (Το Δόγμα της αιώνιας ζωή του Χριστού είναι ένα περιοδικό θέμα στην Καινή Διαθήκη. Στον Ιωάννη 11:25 ο Χριστός λέει: “Είμαι η ανάσταση, και η ζωή: αυτός που θα πιστέψει σε μένα, αν και ήταν νεκρός θα ζήσει: Και οποιοσδήποτε ζήσει και πιστέψει σε μένα δε θα πεθάνει ποτέ.”).

Πρέπει να σημειωθεί ότι οι συμβολιστές βλέπουν στο Ανκ την περιγραφή ενός θυσιασμένου ανθρώπου: ο κύκλος εκφράζει το κεφάλι του, η οριζόντια γραμμή τα δυο του χέρια, και η κάθετη γραμμή τα πόδια του που είναι καρφωμένα στο σταυρό σαν ένα.

Μετά την ανάσταση του ο Όσιρις έγινε ο κριτής των ψυχών των νεκρών. Σ’ αυτή τη θέση είχε τη δύναμη να χαρίσει τη ζωή στον παράδεισο σ’ αυτούς που συμπεριφέρονταν έντιμα στη γη. Ο Wallis Budge εξήγησε: “η πίστη ότι ο Όσιρις ήταν ο αμερόληπτος κριτής των πράξεων και των λόγων των ανθρώπων, που αντάμειψε τους ενάρετους, και τιμώρησε τους αδύνατους, και εξουσίαζε πάνω στον παράδεισο που περιελάμβανε μόνο αναμάρτητα όντα, και ότι κατείχε τη δύναμη να κάνει αυτά τα πράγματα επειδή είχε ζήσει στη γη, και υπέφερε το θάνατο, και αναστήθηκε από τους νεκρούς, είναι τόσο παλιά όσο ο δυναστικός πολιτισμός στην Αίγυπτο…”

Η Ημέρα της Κρίσης αποτελεί κεντρικό δόγμα της Χριστιανικής θρησκείας. Οι ψυχές των νεκρών θα στέκονται μπροστά στην θρόνο της Κρίσης του Χριστού. Αυτοί που ακολούθησαν τις διδασκαλίες του κατά τη διάρκεια της ζωής τους θα κριθούν έντιμα και θα γίνουν δεκτοί στον παράδεισο, όπως λέει η Επιστολή του Παύλου Προς Κορινθίους Β’ 5, 10.

Απεικονίσεις του Χριστού και του Όσιρη σαν κριτές είναι εκπληκτικά όμοιες. Η Τελευταία Κρίση του Michelangelo έχει πολλά κοινά στοιχεία με την Ημέρα της Κρίσης που είναι χαραγμένη με οξύ σε Αιγυπτιακούς παπύρους και φτιαγμένα με ακρίβεια σε τοίχους τάφων. Στην Αιγυπτιακή τελετή η καρδιά του αποθανόντος, σύμβολο της αρετής του, του ηθικού χαρακτήρα, και των γήινων κατορθωμάτων, τοποθετούνταν σε μια ζυγαριά και ζυγίζονταν έναντι σε ένα φτερό που αντιπροσώπευε την Μάατ, το θεϊκό νόμο. Αν τα τάσια της ζυγαριάς ισορροπούσαν, επιτρεπόταν στο νεκρό να περάσει στον παράδεισο. Σαν κριτής, ο Όσιρις απεικονίζεται πάντα στην εδράζουσα θέση, μια τοποθέτηση που παραλληλίζεται με την περιγραφή της Καινής Διαθήκης για τη θέση του Χριστού στην κρίση.

Τι είμαστε εμείς για να βρούμε τέτοιες εντυπωσιακές ομοιότητες; Μήπως οι Χριστιανοί μελετητές απλά “δανείστηκαν” απεικονίσεις” και σύμβολα του Όσιρη από την Αιγυπτιακή θρησκεία; Ή αυτές οι αποδείξεις αποκαλύπτουν ένα βαθύ και μέχρι τώρα ανεξήγητο φαινόμενο το οποίο επηρεάζει την πορεία του ανθρώπινου πολιτισμού; Με την αποκάλυψη των κοινών ομοιοτήτων στην Αιγυπτιακή και τη Χριστιανική θρησκεία, αυτό που κάνουμε στην ουσία, είναι, η επανα-ανακάλυψη των ιερών σχεδίων μιας αρχαίας Μεσσιανικής παράδοσης που επιταχύνει τον ανθρώπινο πολιτισμό και την πνευματική εξέλιξη από το ξεκίνημα της ιστορίας;

Μύθος ενάντια της πραγματικότητας:

Επειδή η ιστορία του Όσιρη ήταν τόσο γνωστή στην Αίγυπτο δεν καταγράφηκε ποτέ σε χαρτί. Σαν αποτέλεσμα οι σύγχρονοι ερευνητές δεν μπορούν να αποτιμήσουν τα γεγονότα που πλαισιώνουν τη ζωή, το θάνατο και την ανάσταση του. Οι πρώτες γραπτές περιγραφές του Όσιρη έρχονται από πηγές εκτός της Αιγύπτου, βλέπε αρχαίους ιστορικούς όπως ο Διόδωρος ο Σικελιώτης (1ος αιώνας π.Χ.), Ηρόδοτος (5ος αιώνας π.Χ.), και ο Πλούταρχος (1ος αιώνας μ.Χ). Αυτοί οι κλασσικοί συγγραφείς περιγράφουν τον Όσιρη σαν ημίθεο βασιλιά που κατάργησε τον κανιβαλισμό, έμαθε στους άντρες και τις γυναίκες να ζουν σύμφωνα με το νόμο της Μάατ, να βελτιώσουν την ηθική τους, και, γεμάτος αγάπη για την ανθρωπότητα, ξεκίνησε ένα ταξίδι αναζήτησης σε όλο τον κόσμο για να φέρει τα πλεονεκτήματα του πολιτισμού σε άλλες κουλτούρες. Οι σχολιασμοί τους συνεχίζονται με μυθολογικές περιγραφές του φόνου του Όσιρη από ένα ζηλιάρη αδελφό του, τον ονομαζόμενο Σεθ· η μετεμψύχωση του, πραγματοποιήθηκε με τη βοήθεια της μαγείας της αδερφής/γυναίκας του, Ίσιδας· και ο δεύτερος θάνατος, προήλθε πάλι από τον Σεθ, που διαμέλισε το σώμα του και διασκόρπισε τα κομμάτια προς τα πάνω και κάτω του Νείλου. Μετά την απόλυτη καταστροφή του Όσιρη, ο γιος του, Όρος, νικάει τον Σεθ σε μια επική μάχη δικαιώνοντας έτσι το δολοφονημένο πατέρα του.

Ο μύθος του Όσιρη φαίνεται ότι λαμβάνει χώρα ο μισός στο δικό μας κόσμο και ο μισός σε ένα γοητευτικό κόσμο μαγείας και φαντασίας. Αυτό το στοιχείο φαντασίας είναι υπεύθυνο, κατά ένα μέρος, για την παρανόηση ότι ο Όσιρις ήταν φανταστικό ον. Τα γεγονότα που απέμειναν ανάμεσα στα ερείπια της Αιγύπτου παρουσιάζουν μια εντελώς διαφορετική ιστορία. Η Οσιριακή θρησκεία υποδαύλισε μια αναγέννηση μεταξύ των αρχαίων κατοίκων του Νείλου, οι επιδράσεις της οποίας επηρέασε κάθε όψη της πρωτόγονης τους κοινωνίας. Τους ενσταλάχτηκε ένας υψηλός ηθικός κώδικας, η αίσθηση του καλού και του κακού, και μια τάση προς την αδερφική αγάπη και θαυμασμό, πρωτοφανή στην ανθρώπινη ιστορία και απαράμιλλο κάθε άλλου αρχαίου έθνους.

Καλλιεργήθηκε επίσης μια υψηλά προοδευμένη φιλοσοφία. Οι πιστοί του Όσιρη αντιλαμβάνονταν ότι το ανθρώπινο σώμα δεν ήταν ούτε τέλειο ούτε μόνιμο. Αλλά ήταν επίσης πεπεισμένοι ότι ο θάνατος δεν αποτελούσε το τέλος της ύπαρξης. Υπήρχε ένα αθάνατο, πνευματικό στοιχείο μέσα τους που θα ανυψωνόταν – ανάσταση – από το σώμα και υπάρχει σε μια ανώτερη πνευματική σφαίρα, υπό τον όρο ότι η συμπεριφορά τους ήταν σύμφωνη με τον υψηλό ηθικό κώδικα (μάατ). Συνεπώς, ποτέ δεν δένονταν υπερβολικά με τα πράγματα αυτού του κόσμου. Αυτή ακριβώς είναι η φιλοσοφία που εκφράστηκε από τη θρησκεία του Χριστιανισμού υποδαυλισμένη από τη ζωή, το θάνατο, και την ανάσταση του Χριστιανού Σωτήρα.

Ο Φοίνικας στην Ανατολή:

Οι Αιγύπτιοι απεικόνιζαν το πνεύμα του Όσιρη με ένα θαυμάσιο πουλί, αρκετά όμοιο με τις Χριστιανικές απεικονίσεις της ψυχής του Χριστού σαν ένα λευκό και αστραφτερό περιστέρι. Οι Αιγύπτιοι ονόμαζαν το πουλί Benu (Μπεν-Μπεν), οι Έλληνες το ονόμαζαν Φοίνικα. Σύμφωνα με το θρύλο αυτό το εξαίσιο πλάσμα εμφανίζεται σαν από θαύμα στον ανατολικό ουρανό κατά τη διάρκεια παγιωμένων σημείων της ιστορίας για να αναγγείλει την αρχή μια νέας κοσμικής εποχής. Όταν εμφανίζεται, μυστηριωδώς βάζει φωτιά στον εαυτό του και απότομα μετατρέπεται σε φωτιά και στάχτες. Παρόλα αυτά, υψώνεται θριαμβευτικά από το θάνατο ξαναγεννημένο και ανανεωμένο.

Οι μελετητές πιστεύουν ομόφωνα, ότι ο φοίνικας ήταν σύμβολο του Όσιρη. Ο Γερμανός φιλόλογος Adolf Erman εξήγησε ότι “η ψυχή του Όσιρη…κατοικεί στο πουλί Benu, το φοίνικα….” Ένα εδάφιο από τα Ταφικά Κείμενα υποστηρίζει αυτή την παρατήρηση: “Είμαι ο μεγάλος Φοίνικας που είναι στο Ένα. Ποιος είναι; Είναι ο Όσιρις. ο επιβλέπων των πάντων. Ποιος είναι; Είναι ο Όσιρις. ”

Τα χαρακτηριστικά του Όσιρη σαν φοίνικα είναι τα ίδια με αυτά που αποδίδονται στο Χριστιανικό Μεσσία. Ο φοίνικας και ο Μεσσίας εμφανίζονται στον ανατολικό ουρανό (το άστρο της Βηθλεέμ υψώθηκε στην ανατολή αναγγέλλοντας τον νεογέννητο Βασιλιά). Και οι δύο ξεπέρασαν το θάνατο. Και οι δύο συμπεριέλαβαν το θέμα της ζωής μετά το θάνατο μέσω της ανάστασης. Και οι δύο ήταν προάγγελοι του αστεριού νέων εποχών. (η παρουσία του Χριστού ξεκίνησε τη δική μας εποχή: π.Χ./μ.Χ.) Τέλος, και ίσως το πιο σημαντικό είναι το ότι, και οι δύο είναι συνδυασμένοι με την υπόσχεση μιας μοιραίας επανεμφάνισης (οι Χριστιανοί περιμένουν την επανεμφάνιση του Χριστού, το Δόγμα της Δευτέρας Παρουσίας).

Ποιο είναι το νόημα που κρύβεται πίσω από τις κοινές συγκρίσεις ανάμεσα στο φοίνικα και το Μεσσία; Διατηρεί ο μύθος του φοίνικα τη σοφία των επανεμφανίσεων ενός σωτήρα στην ανθρώπινη ιστορία, ενός σωτήρα του οποίου η ζωή, ο θάνατος και η ανάσταση ήταν επίτηδες σχεδιασμένη για να επιταχύνει την εξέλιξη της ανθρώπινης κουλτούρας; Είναι μια δυνατή και καλά προσεγμένη παράδοση που εκφράζεται στο μύθο του αινιγματικού Αιγυπτιακού φοίνικα; Μια παράδοση που είναι τώρα στα όρια να ξανά-ανακαλυφθεί;

Η “ΠΡΩΤΗ ΕΠΟΧΗ” του Όσιρη:

Οι Αιγύπτιοι συνέδεσαν την πρώτη εμφάνιση του φοίνικα με μια χρυσή εποχή στην ιστορία τους γνωστή σαν Zep Tepi, η “Πρώτη Εποχή”. Ήταν πεπεισμένοι ότι τα θεμέλια του πολιτισμού τους εδραιώθηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της ασυνήθιστης και ένδοξης εποχής. Ο R. T. Rundle Clark, πρώην καθηγητής Αιγυπτιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ σχολίασε πάνω στις αρχαίες αρχές της Πρώτης Εποχής: “Κάθετι του οποίου η ύπαρξη ή η αυθεντία πρέπει να δικαιολογηθεί ή να εξηγηθεί πρέπει να αναφέρεται στην Πρώτη Εποχή.’ Αυτό ήταν πραγματικότητα για τα φυσικά φαινόμενα, τις ιεροτελεστίες, τα βασιλικά εμβλήματα, τα σχέδια των ναών, τις μαγικές ή ιατρικές φόρμουλες, το ιερογλυφικό σύστημα, το ημερολόγιο – όλα τα εφόδια του πολιτισμού… Όλα όσα ήταν καλά ή αποτελεσματικά ιδρύθηκαν στις αρχές της “Πρώτης Εποχής” – η οποία ήταν, επομένως, μια χρυσή εποχή απόλυτης τελειότητας…”

Η Πρώτη Εποχή φαίνεται πως ήταν η περίοδος κατά τη διάρκεια της οποίας ο Όσιρις βασίλευε σαν πρώτος βασιλιάς της Αιγύπτου. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ήταν που δημιούργησε το νόμο (Μάατ) και ξεκίνησε τη λατρεία προς τον Ρα, το μονοθεϊστικό Θεό της Αιγύπτου. Ο Rundle Clark εξήγησε: “Η βασιλεία του Όσιρη ήταν μια χρυσή εποχή, μοντέλο για τις μετέπειτα γενεές. “. Η Μάατ και ο μονοθεϊσμός, το “μοντέλο για τις μετέπειτα γενεές” που διατυπώθηκε από τον Όσιρη, ήταν η δύναμη που οδηγούσε, πίσω από την Αιγυπτιακή κουλτούρα, για χιλιάδες χρόνια.

Τι ακριβώς σημαίνει η φράση “η Πρώτη Εποχή”; Είναι μια αναφορά στην πρώτη εμφάνιση – τον πρώτο ερχομό – του Χριστιανικού Σωτήρα στη γη; Υπήρχε μια καθοδηγητική δύναμη πίσω από την ανύψωση του Αιγυπτιακού πολιτισμού; Η ίδια δύναμη που εγκαινίασε τη Χριστιανική αυτοκρατορία; Ήταν η Πρώτη Εποχή μια περίοδος κατά τη διάρκεια της οποίας μια αρχαία Μεσσιανική παράδοση πρώτο-δημιουργήθηκε; Μια παράδοση που σκόπευε στην σπουδαία πολιτιστική σοφία, το νόμο, και την πνευματική αλήθεια στο ανθρώπινο είδος κατά τη διάρκεια διαφορετικών ιστορικών εποχών;

Αγρογλυφικά

Τα αγρογλυφικά είναι ανεξήγητα σχήματα που έχουν εντυπωθεί μέσα σε μια μόνο νύχτα σε χωράφια σπαρμένα με σιτάρι, καλαμπόκι, κριθάρι, βρώμη, γρασίδι, ακόμα και δέντρα ή και χιόνι. Με άλλα λόγια, σε κάθε οργανικό υλικό όπου ένα μεγάλο χάραγμα μπορεί να πραγματοποιηθεί.

Αυτό που κατατάσσει τα γεωμετρικά αυτά σχήματα στα φαινόμενα που συνηθίζουμε να ονομάζουμε “ανεξήγητα” είναι πρώτα απ’ όλα το σχήμα τους. Η πολυπλοκότητά τους φτάνει κάποιες φορές να μιμείται πολύπλοκα φράκταλς που μόνο ένας υπολογιστής θα μπορούσε να δημιουργήσει και που κάποιες άλλες φορές παραπέμπουν σε τετραδιάστατα σχήματα της κβαντικής φυσικής. Έπειτα, το ότι τόσο ασυνήθιστα και πολύπλοκα σχήματα “σκαλίζονται” σε χωράφια κατά τη διάρκεια μιας μόνο νύχτας, δεν είναι κάτι που βλέπεις κάθε μέρα… Έχει αναφερθεί μαρτυρία αξιόπιστων ανθρώπων που βεβαιώνουν να έχουν δει να σχηματίζονται τέτοιοι πολύπλοκοι κύκλοι σε λιγότερο από δώδεκα δευτερόλεπτα!

Φωτογραφίες:

Στο άλυτο μυστήριο των αγρογλυφικών (“crop circles”) που έχουν εμφανιστεί
απ’ τα τέλη της δεκαετίας του 1970 και συνεχίζουν να εμφανίζονται κυρίως
στην Αγγλία, έχουν δοθεί πολλές εξηγήσεις. Ανάμεσά τους δεν λείπουν κι
αυτές που τα θέλουν να σχετίζονται με εξωγήινους, θεωρώντας τα σαν
“μηνύματα” ενός άλλου νοήμονος πολιτισμού.

Τώρα μια ομάδα ερευνητών στην Αγγλία, προσπαθεί να αποδείξει την εξωγήινη
προέλευση αυτών των σχηματισμών, βασισμένη στα δεδομένα έρευνας της
αμερικανής γεωλόγου Diane Conrad. Η Conrad εξέτασε δείγματα εδάφους από
ένα αγρογλυφικό που βρέθηκε κοντά στο σπίτι της στη Utah και διαπίστωσε
ότι η σύσταση του εδάφους είχε αλλοιωθεί.

Συγκεκριμένα διαπίστωσε ότι ο βαθμός κρυστάλλωσης του εδάφους είχε
αυξηθεί, κάτι που σημαίνει ότι οι κρύσταλλοι του εδάφους βρίσκονταν σε
αυξημένη τήξη. Τόσο αυξημένη τήξη παρατηρείται μόνο σε ιζηματογενή
πετρώματα που έχουν εκτεθεί για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια στη θερμότητα
του πυρήνα της Γης και σε πιέσεις τόνων άλλων πετρωμάτων.

Τα δεδομένα αυτά, κάνουν την ομάδα των άγγλων ερευνητών, με αρχηγό την
Nancy Talbott, να πιστεύει ότι κάποια νέα ενεργειακή πηγή σχετίζεται με
την εμφάνιση των αγρογλυφικών. Κάποια πηγή ενέργειας που δεν προέρχεται
από τον γήινο πολιτισμό. ‘Eτσι αναπτύσσεται … άλλη μια θεωρία για την
προέλευση των αγρογλυφικών!

Παρόλα αυτά … τι γίνεται με τους … γήινους, που καυχιούνται δημόσια
ότι έχουν κατασκευάσει αγροφλυφικά;Επειδή υπάρχουν και τέτοιοι! Μάλιστα
στην Αγγλία, οι κατασκευαστές αυτοί έχουν συστήσει σύλλογο και διαθέτουν
ιστοσελίδα για την προβολή τους, στην οποία μάλιστα δεν παραλείπουν να
δώσουν οδηγίες για την κατασκευή τους.

Επιπλέον οι ιστορίες και οι διάφορες θεωρίες για αγρογλυφικούς
σχηματισμούς ενισχύονται από δημοσιογράφους που βιάζονται να προβάλλουν
μια είδηση, άσχετα από το πόσο αληθινή μπορεί να είναι, απλά για να …
πουλήσουν! ‘Eτσι πολλά ρεπορτάζ καταλήγουν με φράσεις όπως: “το ζήτημα
ερευνάται”, “περιμένουμε τα εργαστηριακά αποτελέσματα” κτλ., αφήνοντας
έτσι το μυστήριο στη μέση και … την ακροαματικότητα σε υψηλά επίπεδα.

Για παράδειγμα ο συνεργάτης της Talbott, Dr. Levengood, αναπτύσσει τη
θεωρία ότι τα φυτά που μαραίνονται για τη δημιουργία ενός σχηματισμού,
αφυδατώνονται από μέσα προς τα έξω, με την εφαρμογή μιας ενέργειας όμοιας
με των μικροκυμάτων.

Μάλιστα η ομάδα της Talbott έχει δεχθεί και χρηματοδοτήσεις για τις
έρευνές της. Βέβαια τα αποτελέσματα που παίρνει απ’ τις εργαστηριακές
έρευνες δεν είναι πάντα ευνοϊκά. Για παράδειγμα, ο καθηγητής Reynolds,
ειδικός στην ανάλυση των πετρωμάτων με ακτινοβολία, απάντησε ότι η
ενέργεια που θα προκαλούσε την κρυσταλλοποίηση αυτή του εδάφους θα έπρεπε
να είναι τόσο ιχσυρή ώστε θα αποτέφρωνε τα φυτά.

‘Oλα αυτά συμβαίνουν ενώ πληθαίνουν οι φωνές αυτών που υποστηρίζουν ότι η
κατασκευή των αγρογλυφικών είναι απλά μια απάτη.

Άσχετα πάντως αν είναι απάτη ή όχι, σίγουρα η ερμηνεία τους συχνά περιέχει
μεγάλη δόση υπερβολής και “φαντασίας”.

(Με συγχωρείτε για τα κένα σ’ αυτό το σημείο του post αλλά δεν καταλαβαίνω τι μπορεί να έφταιξε:/)

Ερωτήσεις σχετικές με τα αγρογλυφικά:

1) Τι είναι τα αγρογλυφικά;

Τα αγρογλυφικά είναι ανεξήγητα σχήματα που έχουν εντυπωθεί μέσα σε μια μόνο νύχτα σε χωράφια σπαρμένα με σιτάρι, καλαμπόκι, κριθάρι, βρώμη, γρασίδι, ακόμα και δέντρα ή και χιόνι. Με άλλα λόγια, σε κάθε οργανικό υλικό όπου ένα μεγάλο χάραγμα μπορεί να πραγματοποιηθεί.

2) Είναι φαινόμενο της εποχής μας;

Όχι βέβαια. Το παλαιότερο γνωστό αγρογλυφικό φτιάχτηκε στην Αγγλία το 1647, όπου και θεωρήθηκε εκείνη την εποχή ότι επρόκειτο περί διαβολικού χειροτεχνήματος (φωτο δεξιά). Έκτοτε άρχισαν πάλι να εμφανίζονται σε σημαντικά μεγάλο αριθμό στις αρχές του 1970, ως κύκλοι με σπείρες των οποίων η φορά άλλοτε ήταν σύμφωνη με την κίνηση των δεικτών του ρολογιού και άλλοτε αντίθετη με αυτήν. Η μεγάλη αλλαγή επήλθε το 1990 όταν οι κύκλοι έγιναν περίπλοκα συμμετρικά σχήματα που αποτελούνταν από ευθείες γραμμές, γωνίες, και σπειροειδείς δακτύλους. Πολλές φορές τα σχήματα είναι τόσο περίπλοκα που δύσκολα μπορεί να πιστέψει κανείς ότι είναι έργο ενός ανθρώπινου εγκεφάλου. Το δυσκολότερο βέβαια να πιστέψει κανείς είναι ότι αποτυπώθηκαν πάνω στα σπαρμένα χωράφια κατά τη διάρκεια μιας μόνο νύχτας. Πλήθος επιφανών ανθρώπων βεβαιώνουν πάντως ότι αργά της προηγούμενης νύχτας τα χωράφια τους ήταν καθαρά.

3) Που και πότε έχουμε εμφανίσεις αγρογλυφικών;

Εμφανίζονται κατά τη διάρκεια της άνοιξης και του καλοκαιριού σε διάφορες περιοχές του κόσμου, όπως τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, την Ευρώπη, τη Λατινική Αμερική, την Ασία και την Αυστραλία. Πάνω από 70 χώρες καταμετρούν αγρογλυφικά στα εδάφη τους, ενώ σε περιοχές με αρχαιολογικούς χώρους τα αγρογλυφικά τους βρίσκονται πολύ κοντά σ’ αυτούς και δείχνουν να διατηρούν κάποια σχέση μαζί τους.

4) Γνωρίζουμε συγκεκριμένο αριθμό;

Από τη στιγμή που κάθε χρόνο έχουμε χιλιάδες νέες εμφανίσεις, είναι φυσικό να μην μπορούμε να κρατήσουμε ακριβή αριθμό. Από την άλλη, θεωρείται ότι άλλοι τόσοι σχηματισμοί παραμένουν στην αφάνεια λόγω του ότι είναι εκπληκτικά δύσκολο να εντοπιστούν πάνω στις απέραντες εκτάσεις όλου του πλανήτη. Οι περισσότεροι σχηματισμοί βρίσκονται στην Αγγλία κι΄ αυτό λόγω της μικρής (σχετικά με άλλες απέραντες χώρες όπως οι ΗΠΑ, Καναδάς,κλπ) γήινης μάζας της. Μέχρι σήμερα πάντως έχουν καταμετρηθεί πάνω από 10.000 κατά μήκος όλου του πλανήτη, με το 90% περίπου στη Νότιο Άγγλία.

5) Τι είναι εκείνο που κατατάσσει τα γεωμετρικά αυτά σχήματα στα φαινόμενα που συνηθίζουμε να ονομάζουμε “ανεξήγητα”;

Πρώτα απ’ όλα το γεωμετρικό τους σχήμα. Η πολυπλοκότητά τους φτάνει κάποιες φορές να μιμείται πολύπλοκα φράκταλς που μόνο ένας κομπιούτερ θα μπορούσε να δημιουργήσει και που κάποιες άλλες φορές παραπέμπουν σε τετραδιάστατα σχήματα της κβαντικής φυσικής. Έπειτα, το ότι τόσο ασυνήθιστα και πολύπλοκα σχήματα “σκαλίζονται” σε χωράφια κατά τη διάρκεια μιας μόνο νύχτας, δεν είναι κάτι που βλέπεις κάθε μέρα… Έχει αναφερθεί μαρτυρία αξιόπιστων ανθρώπων που βεβαιώνουν να έχουν δει να σχηματίζονται τέτοιοι πολύπλοκοι κύκλοι σε λιγότερο από δώδεκα δευτερόλεπτα!

6) Πέρα από αυτά, υπάρχουν άλλες “λεπτομέρειες” που θα ενίσχυαν περαιτέρω τον χαρακτηρισμό ανεξήγητο;

Πλήθος “λεπτομερειών”. Υπάρχουν ερωτηματικά που έχουν κάνει πάνω από έναν επιστήμονες και ερευνητές να χάσουν τον ύπνο τους. Τα αγρογλυφικά είναι προφανώς φτιαγμένα με τρόπους ασύμβατους με τη μοντέρνα επιστήμη. Ένα από τα επιχειρήματα που χρησιμοποιούν κάποιοι ερευνητές για να αποδείξουν ότι πρόκειται για απάτη είναι ότι έχει χρησιμοποιηθεί κάποιο φυσικό αντικείμενο για να ισοπεδώσει με το έδαφος ό,τι έχει κοπεί, κι αυτό διότι έχουμε σπασμένα κλαδιά των φυτών. Όμως, στα γνήσια αγρογλυφικά δεν έχουμε σπασμένα κλαράκια αλλά λυγισμένα, μια περίπου ίντσα από το έδαφος (φωτο δεξιά). Απ’ ότι φαίνεται, τα φυτά υπέστη μια πολύ σύντομη αλλά ισχυρότατη θερμική πίεση (θερμικό κύμα) το οποίο μαλάκωσε τα κλαράκια ώστε αυτά να λυγίσουν προς το έδαφος υπό γωνία 90 μοιρών και να παραμείνουν σ’ αυτήν τη νέα και μόνιμη θέση τους. Βιολόγοι δεν μπορούν να εξηγήσουν το φαινόμενο, όπως επίσης και οι αγρότες οι οποίοι ξέρουν καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον πως συμπεριφέρεται και πως λειτουργεί η γη τους. Εργαστηριακά πειράματα έδειξαν ότι ο μόνος τρόπος που θα μπορούσε να δημιουργήσει ανάλογα αποτελέσματα είναι η εκπομπή μικροκυμάτων και υπερήχων.

7) Πως ξεχωρίζουν οι γνήσιοι από τους ψεύτικους κύκλους;

Κυρίως από την ανίχνευση ηλεκρομαγνητισμού στους γνήσιους. Όπως σε πολλούς αρχαιολογικούς χώρους αλλά και σε συγκεκριμένους καθεδρικούς ναούς, έτσι και γύρω από γνήσιους αγρογλυφικούς σχηματισμούς ανιχνεύεται ηλεκρομαγνητική ενέργεια, κάτι που θα μας έκανε δικαιολογημένα να σκεφτούμε ότι οι σχηματισμοί αυτοί προφανώς αποτελούν (γεωγραφικώς) κάποια παρεμβαλόμενα σημεία του γενικού αόρατου ενεργειακού γήινου πλέγματος. Η συχνότητα της ενέργειας αυτής σχετίζεται άμεσα με αλλαγές στην εγκεφαλική λειτουργία και επηρεάζει το βιοφυσικό ρυθμό του ανθρώπινου σώματος. Έτσι δεν είναι καθόλου περίεργο το να βλέπεις ανθρώπους να πειραματίζονται μέσα σε χωράφια με αγρογλυφικά πάνω σε ανώτερες καταστάσεις εγρήγορσης ή ακόμα και κάποιες μορφές θεραπειών. Κάποιοι άλλωστε ερευνητές πειραματίζονται εκεί πάνω στα αποτελέσματα ναυτίας, ζάλης και ιλίγγου που προκαλεί η παρατεταμένη έκθεση σε συχνότητες μικροκυμάτων ή υπερήχων.
Στους γνήσιους “θερισμένους κύκλους” έχει παρατηρηθεί αλλαγή της κρυσταλλικής δομής των φυτών. Έχει επίσης παρατηρηθεί μια διαστροφή του εμβρύου των σπόρων καθώς και εξογκώματα των κλαριών, σαν τα φυτά θα θερμάνθηκαν από μέσα προς τα έξω. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, τα φυτά δεν υπέστη καταστροφή, αλλά συνέχισαν να αναπτύσσονται και να ωριμάζουν υπό τη γωνία που είχαν διπλωθεί.
Τα γνήσια αγρογλυφικά αναπτύσσονται σπειροειδώς ακολουθώντας τις μαθηματικές αναλογίες που εκφράζονται με τη Χρυσή Αναλογία, τη σπείρα δηλαδή που χρησιμοποιεί η Φύση για να κατασκευάσει οργανισμούς όπως το κοχύλι, το ηλιοτρόπιο, τους γαλαξίες, τη σχέση των αποστάσεων στα κόκαλα του ανθρώπινου χεριού, το σκελετό κάποιου είδους ψαριού που βρέθηκε στις θάλασσες της Σουηδίας, κλπ. Μαθηματικώς, οι γνήσιοι αγρογλυφικοί σχηματισμοί εμπεριέχουν κώδικες και θεωρήματα που βασίζονται στην ευκλείδεια γεωμετρία, όπως επίσης και αμετάβλητους κανόνες της απόκρυφης γεωμετρίας. Έχουν την ικανότητα να μεταβάλουν το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο της περιοχής εις τρόπον ώστε οι πυξίδες να μην καταφέρνουν να εντοπίσουν το Βορρά. Κάμερες, κινητά, και μπαταρίες δυσλειτουργούν, όπως επίσης και τα όργανα αεροπλάνων που πετούν από πάνω. Η ακτινοβολία στην περιοχή ανεβαίνει 300% πάνω από το κανονικό όριο, ενώ το σύνολο των ζώων που βρίσκονται εκεί κοντά αποφεύγουν να πλησιάσουν την περιοχή.

8 ) Υπάρχει οπτική απόδειξη της στιγμής που σχηματίζονται;

Τα αγρογλυφικά σχηματίζονται γενικώς τη νύχτα, ανάμεσα στις 2 και 4 το πρωί, παραδοσιακά κατά τη διάρκεια των συντομότερων βρετανικών βραδιών της χρονιάς, όταν το σκοτάδι δεν κρατάει πάνω από τέσσερις ώρες. Αγρότες, στρατιωτικοί, επιστήμονες, και εκατοντάδες περίεργοι συγκεντρώνονται εκεί με τα sleeping bags τους ελπίζοντας να έχουν την τύχη να γίνουν μάρτυρες ενός ακόμα σχηματισμού. Κάποιοι από αυτούς λέγεται ότι στάθηκαν τυχεροί, όταν είδαν μεγάλες χρωματιστές φωτεινές μπάλες να εκπέμπουν μια δέσμη χρυσού φωτός σε ένα χωράφι που το επόμενο πρωινό διέθετε κι αυτό ένα αγρογλυφικό. Έκτοτε, παρά τις έντονες παρακολουθήσεις απέραντων εκτάσεων με υπερεξελιγμένο ηλεκτρονικό εξοπλισμό, οι σχηματισμοί δημιουργούνται κάτω από τη μύτη εκείνων που τους ψάχνουν.

9) Υπήρξαν πράγματι άνθρωποι που παραδέχτηκαν ότι σχεδίαζαν οι ίδιοι τους κύκλους;

Εμφανίστηκαν κάποια στιγμή το 1992 δύο ηλικιωμένοι που δήλωσαν ότι σχεδίαζαν από το 1978 τους κύκλους στα αγροκτήματα προφανώς γιατί τους άρεσε να κάνουν φάρσες στους συγχωριανούς τους. Ήθελαν να τους κάνουν να πιστέψουν ότι εξωγήινοι είχαν κατέβει στο χωριό τους. Φαίνεται ότι τους άρεσε διότι συνέχισαν να φτιάχνουν κύκλους για δώδεκα ολόκληρα χρόνια. Ωστόσο, θα ήταν τελείως αδύνατο να κατασκευάζουν κύκλους σε απόσταση 100 χιλιομέτρων μέσα σε μια μόνο νύχτα. Υπήρξαν μάλιστα νύχτες που κατασκευάστηκαν πάνω από εκατό κύκλοι σε χωράφια όλης της Αγγλίας. Αποκαλύφθηκε μετά από λίγα χρόνια ότι η ιστορία των δύο εβδομηντάρηδων είχε κατασκευαστεί σε μια συνεργασία του Βρετανικού Υπουργείου Αμύνης και της CIA. Η πληροφορία δόθηκε από ένα υπάλληλο του Βρετανικού Υπουργείου Αμύνης που απεκάλυψε ότι όλα έγιναν με σκοπό να κατευναστεί το διαρκώς αυξανόμενο ενδιαφέρον του κόσμου για τα αγρογλυφικά. Στη συνέχεια, οι δυο μάρτυρες επανεξετάστηκαν από ουδέτερη επιτροπή και υπέπεσαν σε πλήθος σφαλμάτων και ανακριβιών.

10) Κατά πόσο η ταινία “Οιωνός” σχετίζεται με την πραγματικότητα;

Η ταινία βασίζεται σε αληθινά γεγονότα. Ένας άγγλος αγρότης βλέπει ένα καλοκαιρινό πρωινό του 1978 ένα σχήμα από θερισμένο σιτάρι στο κτήμα του. Το σχήμα ήταν συμμετρικό, αλλά κανένα ίχνος από τρακτέρ δεν υπήρχε ολόγυρα. Το λέει στους συγχωριανούς του αλλά κανείς δεν τον παίρνει στα σοβαρά. Μέχρι που το φαινόμενο εμφανίζεται και σε άλλα χωράφια της περιοχής και σιγά-σιγά κατά μήκος όλης της Βρετανίας. Το θέμα πήρε μεγάλες διαστάσεις, κόσμος πολύς συνέρεε για να δει από κοντά τους ανεξήγητους κύκλους, σε σημείο που τα μαγαζιά της περιοχής έκοβαν εισιτήρια στους επισκέπτες.

Τρισδιάστατα αγρογλυφικά:

Ένας νεραϊδόκυκλος με αρκετά πολύπλοκο τρισδιάστατο σχεδιασμό βρέθηκε την πρώτη εβδομάδα του Ιουλίου κοντά στην περιοχή του Ashbury στο Oxfordshire. Η υπερτονισμένη προοπτική της κατασκευής έχει διάμετρο περίπου 360 πόδια (σχεδόν 110 μέτρα) και μοιάζει σαν μια ομάδα από ουρανοξύστες όπως αυτοί θα φαίνονταν αν τους βλέπαμε από ψηλά.

Το συγκεκριμένο αγρογλυφικό εντόπισε για πρώτη φορά ο πιλότος ενός μικρού αεροσκάφους που πετούσε πάνω από την περιοχή. Όταν ο Steve Alexander πληροφορήθηκε την ύπαρξή του, νοίκιασε αμέσως ένα ελικόπτερο και πήγε να ερευνήσει ιδίοις όμμασι την παράξενη κατασκευή.

Ο 34χρονος ερευνητής αγρογλυφικών και συγγραφέας πολλών σχετικών βιβλίων, εντυπωσιάστηκε από το μοναδικό σχέδιο που είδε να κυριαρχεί πάνω στην σπαρμένη με σιτάρι έκταση.

“Τελευταία, τα αγρογλυφικά φαίνεται να ασχολούνται με την μεταφορά μιας διάστασης σε άλλη. Αυτό είναι μάλλον η πιο εντυπωσιακή και απροκάλυπτη έκφραση αυτής της ιδέας μέχρι σήμερα,” σχολιάζει ο Alexander.

Κάποιοι, όπως ο σκηνοθέτης M. Night Shyamalan, υποστηρίζουν ότι τα αγρογλυφικά είναι προϊόν παραφυσικών δυνάμεων ή εξωγήινων όντων.

“Όσον αφορά στο ποιος δημιούργησε τον συγκεκριμένο νεραϊδόκυκλο και στο τρόπο που το έκανε, πραγματικά δεν γνωρίζω την απάντηση,” υπογραμμίζει ο Alexander θεωρώντας πιθανό το ενδεχόμενο να είναι κατασκεύασμα εξωγήινων καλλιτεχνών.

“Αν το έχουν φτιάξει άνθρωποι, τότε το είχαν σχεδιάσει πολύ καλά και το εκτέλεσαν ακόμα καλύτερα. Και σίγουρα δεν το έφτιαξαν κάποιοι γυρνώντας το βράδυ από ένα μπαρ και υπό την επήρεια αλκοόλ. Πήγα και στάθηκα στο χωράφι μέσα στην καρδιά του κύκλου και εντυπωσιάστηκα. Είναι πολύ καλά κατασκευασμένος, αφήνοντας στο έδαφος τον καλύτερο σχεδιασμό που έχω δει τουλάχιστον αυτή τη χρονιά.”

Όμως ο John Lundberg, δημιουργός της ιστοσελίδας Circlemakersκαι ένας από του συγγραφείς του βιβλίου The Field Guide: The Art, History and Philosophy of Crop Circle Making που ασχολείται με τα αγρογλυφικά, επιμένει ότι το τρισδιάστατο σχέδιο είναι ανθρώπινο κατασκεύασμα.

“Η εμπειρία που έχω στο θέμα με έχει πείσει ότι ακόμα και τα πιο πολύπλοκα αγρογλυφικά μπορεί να είναι φτιαγμένα από ανθρώπινο χέρι. Επομένως δεν βλέπω καμία ανάγκη να προσπαθήσουμε να ερμηνεύσουμε τον εν λόγω κύκλο με σενάρια για εξωγήινους,” υποστηρίζει ο Lundberg.

Ο ίδιος συμφωνεί βέβαια ότι η καλλιτεχνία του νεραϊδόκυκλου του Ashbury είναι υποδειγματική. “Πιστεύω ότι οποιοσδήποτε δημιουργός θα ήταν πολύ περήφανος να βάλει την υπογραφή του κάτω από έναν τέτοιο αγρογλυφικό. Είναι υπέροχα σχεδιασμένος και άρτια εκτελεσμένος.”

Ωστόσο, ο Lundberg τονίζει, αντίθετα με κάποιους άλλους, ότι ο κύκλος του Ashbury δεν αποτελεί το πρώτο παράδειγμα τρισδιάστατης κατασκευής.

“Η πρώτη φορά που έχουμε τρισδιάστατο σχεδιασμό σε αγρογλυφικά ήταν στην πραγματικότητα πριν επτά χρόνια, το 1999,” αναφέρει ο Lundberg.

Μαζί με τον καλλιτέχνη Rod Dickinson, ο Lundberg είχε δημιουργήσει έναν νεραϊδόκυκλο για την εφημερίδα Daily Mail. Οι δυο τους έφτιαξαν ένα σχέδιο βασισμένο στο «αδύνατο» τρίγωνο Penrose, ένα πολύπλοκο τρισδιάστατο αντικείμενο.

Ο Lundberg θεωρεί ότι το αγρογλυφικό του Ashbury πιθανότατα δημιουργήθηκε από μια ομάδα ίσως τεσσάρων «γήινων» καλλιτεχνών, οι οποίοι εργάστηκαν πολύ γρήγορα και το ολοκλήρωσαν στη διάρκεια μιας νύχτας.

“Το 99% των αγρογλυφικών φτιάχνονται τη νύχτα και μέχρι το ξημέρωμα. Η κατασκευή πρέπει να έχει ολοκληρωθεί μέχρι το πρώτο φως της ημέρας διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος να εντοπίσει κάποιος την κατασκευή πριν να έχει ολοκληρωθεί.”

“Όλοι εμείς ερμηνεύουμε τα σχέδια των κύκλων αποδίδοντάς τους το νόημα που εμείς θέλουμε. Πιστεύω ότι πολλοί άνθρωποι αναζητούν το μυστήριο και το ανεξήγητο και οι κύκλοι εκπληρώνουν αυτή τους την επιθυμία καθώς ακόμα δεν υπάρχει μια ξεκάθαρη ερμηνεία για την προέλευσή τους. Αυτό αφήνει αρκετό χώρο ώστε να κάνουν κάποιοι υποθέσεις και να δίνουν τις δικές του ερμηνείες,” προσθέτει ο Lundberg.

Αγρογλυφικά στην Ελλάδα:

Και όμως ! Αγρογλυφικά έχουν παρατηρηθεί και στην Ελλάδα . Το παρακάτω άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Guardian το Σάββατο , 10 Αυγούστου 2002 . Αφορά την εμφάνιση και προσγείωση(!) ενός ιπτάμενου δίσκου , σε ένα χωράφι κοντά στο χωριό Πρίνη , στον νομό Τρικάλων .Η αναφορά αυτή , που επαληθεύεται εν μέρει και από άλλες ξένες δημοσιεύσεις , που επιβεβαιώνουν αρκετές από τις πληροφορίες , έχει ως εξής :

---

Helena Smith, Athens
Saturday August 10, 2002
The GuardianATIA καταστρέφουν τα εύφορα χωράφια της κεντρικής Ελλάδας, σύμφωνα με αγρότες που ισχυρίζονται πως έχουν εντοπίσει εξωγήινα αεροσκάφη να προσγειώνονται στα χωράφια τους .
Μετά από μια επίσκεψη από έναν “παράξενο ιπτάμενο δίσκο” αυτή η εβδομάδα, ένας αγρότης στην περιοχή του Κοζιακα είπε ότι καταστράφηκαν αρκετά στρέμματα από τα σιτηρά του .

“Αυτό το τεράστιο κυκλικό ιπτάμενο αντικείμενο αιωρήθηκε προς τα κάτω από τον ουρανό προς το χωράφι μου ,” είπε ο Αθανάσιος Τσιούκας από το χωριό Πρίνη . “Η επιφάνειά του ήταν γεμάτη από μικρές τρύπες.”

Ο αγρότης ανησύχησε τόσο πολύ από την στενή επαφή που όρμηξε στο τοπικό καφενείο για να προειδοποιήσει τους φίλους του.
“Όταν επιστρέψαμε στο χωράφι οι εξωγήινοι είχαν φύγει ” , δήλωσε . “Αλλά η μηχανή τους είχε αφήσει όλες αυτές τις τρύπες στο χώμα, μερικες τόσο βαθιά μέχρι τα 20cm, οι οποίες είχαν καταστρέψει τα φυτά μου .”

Ο κ. Τσιούκας δεν είναι ο μόνος. Πολυάριθμοι αγρότες στην περιοχή έχουν παραπονεθεί για ’γνωστης Ταυτότητας Ιπτάμενα Αντικείμενα που αφήνουν παράξενα σημάδια στα χωράφια τους, αν και δεν υπάρχει κάποια ένδειξη ότι αυτά τα ανεξήγητα σχέδια είναι αγρογλυφικά όπως αυτά που εμφανίζονται στη Μεγάλη Βρετανία.

Μερικοί αγρότες έχουν απαιτήσει ακόμη και αποζημίωση. Μέχρι τώρα, οι αιτήσεις αυτές έχουν πέσει στο κενό καθώς οι ενάγοντες δεν μπορούν να ονομάσουν ή να επισημάνουν τους μυστήριους καταστροφείς της σοδειάς .

Ένας άλλος αγρότης, ο Απόστολος Πατραμάνης, ο οποίος ήταν στο διπλανό χωράφι κατά την διάρκεια του τελευταίου περιστατικού , είπε ότι κοίταξε ψηλά και είδε “φωτεινές λάμψεις ψηλά στον ουρανό – και έπειτα αυτό το τεράστιο αντικείμενο εμφανίστηκε και προσγειώθηκε στο χωράφι του Τσιούκα”.

---

’λλα δημοσιεύματα που αφορούν στο ίδιο περιστατικό αναφέρουν πως το συμβάν έλαβε χώρα την Τετάρτη , 7 Αυγούστου . Το αντικείμενο αναφέρεται πως είχε διάμετρο γύρω στα 10 μέτρα .Ακόμα αναφέρεται πως κάποια παιδιά από τα γειτονικά χωριά είδαν επίσης φωτεινές λάμψεις στον ουρανό λίγο πριν προσγειωθεί το αντικείμενο αυτό . Τέλος , πολλοί άλλοι κάτοικοι ισχυρίζονται πως έχουν γίνει μάρτυρες παρόμοιων περιστατικών στην περιοχή .

Αξίζει εδώ να παρατηρήσουμε ότι ο ξένος τύπος ταυτίζει , και στα υπόλοιπα δημοσιεύματα , αυτά τα σημάδια με τα αγρογλυφικά της Μ.Βρετανίας . Η αλήθεια είναι πως οι αγρότες στη Μ.Βρετανία έχουν αρκετές φορές αναφέρει περίεργα φώτα και λάμψεις στον ουρανό , λίγο πριν την εμφάνιση των αγρογλυφικών , αλλά οι διαφορές με αυτήν την …Ελληνική υπόθεση είναι πολλές . Πρώτα απ’όλα , ενώ μια αρκετά διαδεδομένη εξήγηση για τα αγρογλυφικά είναι η επέμβαση κάποιου ΑΤΙΑ , ωστόσο σπάνια έχουν αναφερθεί θεάσεις ιπτάμενων δίσκων ( δηλ. μια τόσο εμφανής παρουσία που να είαι δυνατόν να καθοριστεί το σχήμα , πέρα από την ύπαρξη φωτός ) σε περιοχές που ξαφνικά εμφανίστηκαν αγρογλυφικά . Ακόμα , τα αγρογλυφικά αυτά είναι σχέδια , συνήθως πολύπλοκα , αποτυπωμένα επάνω στα χωράφια , που δημιουργούνται από φυτά που έχουν συνθλιβεί επάνω στο έδαφος ενώ τα γειτονικά παραμένουν άθικτα . Στην προηγούμενη περίπτωση όμως δεν έχουμε ένα ευδιάκριτο σχέδιο , παρά μόνο το κυκλικό αποτύπωμα του αντικειμένου επάνω στο χωράφι και κάποιες τρύπες σε βάθος μέχρι 20 εκατοστά , που φαίνεται να έχουν καταστρέψει γενικά τα φυτά , και όχι σε κάποιο ξεχωριστό σχέδιο . Στην ουσία πρόκειται για μια προσγείωση ενός ιπτάμενου αντικειμένου, με τις τρύπες στο έδαφος να έχουν πιθανότατα δημιουργηθεί από κάποιον μηχανισμό στήριξης , και όχι για μια δημιουργία ενός σχεδίου με διακριτές περιοχές συνθλιμμένων και άθικτων φυτών .

Ουσιαστικά θυμίζει το γνωστό περιστατικό της Αταλάντης , με τα ίδια μάλιστα σημάδια στο έδαφος . Συνεπώς είναι αποτυχημένη η προσπάθεια του ξένου τύπου να συνδέσει αυτό το περιστατικό με τις εμφανίσεις αγρογλυφικών , και μάλιστα σε ένα δημοσίευμα αναφέρεται πως δεν αποκλείεται , όπως και στην περίπτωση της Μ.Βρετανίας , που κάποια από τα αγρογλυφικά αποδίδονται σε φαρσές , και εδώ να έχουμε τη δράση κάποιου φαρσές , ή ακόμα και μια προσπάθεια των τοπικών αρχών να διαφημίσουν την περιοχή τους για τουριστικούς σκοπούς !

Έκρηξη της Τουνγκούσκα

Η Έκρηξη της Τουνγκούσκα ή «Συμβάν της Τουνγκούσκα» ήταν μια πολύ μεγάλη φυσικής προελεύσεως έκρηξη που συνέβη πάνω από μία ακατοίκητη περιοχή κοντά στον ποταμό Τουνγκούσκα, παραπόταμο του ποταμού Λένα της Σιβηρίας, στο σημερινό Κράι του Κρασνογιάρσκ της Ρωσίας, στις 7:14 π.μ. περίπου τοπική ώρα (3:14  θερινή ώρα Ελλάδας), στις 30 Ιουνίου 1908 (17 Ιουνίου με το παλαιό – Ιουλιανό – ημερολόγιο, που ήταν τότε ακόμα σε χρήση στη Ρωσία και στην Ελλάδα).

Οι γεωγραφικές συντεταγμένες του υποκέντρου της εκρήξεως είναι κατά προσέγγιση πλάτος 60°53΄09΄΄ βόρειο και μήκος 101°53΄40΄΄ ανατολικό.

Η πιθανότερη αιτία για την έκρηξη ήταν η εκρηκτική διάλυση στη γήινη ατμόσφαιρα ένος μεγάλου μετεωροειδούς, ή μικρού αστεροειδούς ή και θραύσματος κομήτη, η οποία πρέπει να έλαβε χώρα σε ύψος από 5 ως 10 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια της Γης. Υπάρχουν διαφορετικές εκτιμήσεις για τις διαστάσεις του ουράνιου αυτού σώματος, γενικά πάντως συμφωνούν ότι είχε διαστάσεις μερικών δεκάδων μέτρων.

Παρότι το μετέωρο ή ο κομήτης εξερράγη στον αέρα αντί να προσκρούσει στην επιφάνεια της Γης, η ενέργεια που απελευθερώθηκε ήταν τόσο μεγάλη (από 5 ως 30 μεγατόνοι TNT ή το χιλιαπλάσιο της ατομικής βόμβας της Χιροσίμα), ώστε θέρισε περίπου 80 εκατομμύρια δέντρα σε μια έκταση πάνω από 2,15 εκατομμύρια στρέμματα. Μια έκρηξη αυτού του μεγέθους θα μπορούσε να καταστρέψει μια μεγάλη πόλη.

Η Έκρηξη της Τουνγκούσκα θεωρείται η μεγαλύτερη χερσαία πτώση μετεώρου ή αστεροειδή στη Γη στην καταγεγραμμένη Ιστορία. Πτώσεις παρόμοιου μεγέθους σε απομακρυσμένες περιοχές των ωκεανών δεν θα είχαν γίνει αντιληπτές πριν τη γενικευμένη τηλεπισκόπηση του πλανήτη από τεχνητούς δορυφόρους, τη δεκαετία του 1970.

Δένδρα κτυπημένα από το ωστικό κύμα της Εκρήξεως της Τουνγκούσκα. Φωτογραφία από την αποστολή του Kulik (1927):

Περιγραφή:

Προσεγγιστική θέση για την Έκρηξη της Τουνγκούσκα στη Σιβηρία:

Εκείνο το πρωί ντόπιοι Εβένκοι  και Ρώσοι έποικοι στους λόφους βορειοδυτικά της λίμνης Βαϊκάλης αντίκρυσαν μια στήλη γαλαζωπού φωτός, λαμπρή σχεδόν όσο και ο Ήλιος, να διασχίζει τον ουρανό. Περίπου 10 λεπτά αργότερα, σημειώθηκε λάμψη και ήχος παρόμοιος με τον ήχο πυρών πυροβολικού. Ο ήχος συνοδεύθηκε από ένα ωστικό κύμα που έριξε ανθρώπους κάτω και έσπασε παράθυρα σε αποστάσεις εκατοντάδων χιλιομέτρων. Οι περισσότεροι μάρτυρες ανέφεραν μόνο τους ήχους και τη δόνηση, όχι παρατήρηση της ίδιας της εκρήξεως. Οι διηγήσεις τους διαφέρουν ως προς τη σειρά και την ολική διάρκεια των γεγονότων.

Η δόνηση από την έκρηξη καταγράφηκε σε σεισμολογικούς σταθμούς σε όλη την Ευρασία. Παρότι η Κλίμακα Ρίχτερ δεν είχε επινοηθεί ακόμα, σε αρκετά μέρη η δόνηση θα είχε υπολογισθεί ισοδύναμη με σεισμό 5,0 βαθμών Ρίχτερ. Επίσης προκάλεσε διακυμάνσεις στην ατμοσφαιρική πίεση που ανιχνεύθηκαν στη Μεγάλη Βρετανία. Τις επόμενες εβδομάδες ο νυχτερινός ουρανός ήταν αρκετά φωτισμένος για μεγάλο μέρος της νύχτας τόσο ώστε να μπορεί κάποιος να διαβάσει στο ύπαιθρο, εξαιτίας της σκόνης που υψώθηκε στη στρατόσφαιρα από την έκρηξη. Για τον ίδιο λόγο, στις ΗΠΑ, το Αστροφυσικό Αστεροσκοπείο Σμιθσόνιαν και το Αστεροσκοπείο του όρους Γουίλσον παρατήρησαν μια μείωση στη διαύγεια της ατμόσφαιρας που διήρκεσε αρκετούς μήνες.

Εξαιτίας της περιστροφής της Γης, αν η πτώση είχε συμβεί 4 ώρες και 47 λεπτά αργότερα, θα είχε καταστρέψει εντελώς την Αγία Πετρούπολη, τότε πρωτεύουσα της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.

Μαρτυρίες

• Του S. Semenov, όπως καταγράφηκε από την αποστολή του Leonid Kulik το 1930 (N.V. Vasiliev, A.F. Kovalevsky, S.A. Razin, L.E. Epiktetova, 1981). [1]

«Την ώρα του πρωινού καθόμουν δίπλα στο σπίτι, στον εμπορικό σταθμό Βαναβάρα (65 km νότια από την έκρηξη), βλέποντας βόρεια. [...] Ξάφνικά είδα ότι ακριβώς βόρεια, πάνω από τον δρόμο της Τουνγκούσκα του Onkoul, ο ουρανός άνοιξε στα δύο και φάνηκε φωτιά πάνω από το δάσος (όπως έδειξε ο αυτόπτης, περί τις 50 μοίρες ύψος – σημ. αποστολής). Το άνοιγμα μεγάλωσε και όλη η βόρεια πλευρά καλύφθηκε με φωτιά. Εκείνη τη στιγμή ζεστάθηκα τόσο πολύ ώστε δεν μπορούσα να το υποφέρω, σαν να καιγόταν το πουκάμισό μου: από τον βοριά, όπου ήταν η φωτιά, ερχόταν δυνατή ζέστη. `Ηθελα να σκίσω το πουκάμισό μου και να το πετάξω κάτω, αλλά μετά ο ουρανός έκλεισε, ένας ισχυρός γδούπος ακούστηκε και πετάχτηκα λίγα μέτρα μακριά. Για μια στιγμή έχασα τις αισθήσεις μου, αλλά τότε έτρεξε έξω η γυναίκα μου και με πήρε μέσα στο σπίτι. Μετά από αυτό ήρθε ήχος όμοιος με αυτόν που κάνουν βράχια που πέφτουν ή κανόνια που ρίχνουν, η γη σείστηκε και όσο ήμουν κάτω πίεζα το κεφάλι μου στο πάτωμα, φοβούμενος ότι θα το έσπαζαν βράχια. Και καυτός άνεμος πέρασε ανάμεσα από τα σπίτια, σαν από κανόνια, που άφησε ίχνη στο έδαφος σαν μονοπάτια και προκάλεσε ζημιές σε κάποιες φυτείες. Αργότερα είδαμε ότι πολλά παράθυρα είχαν σπάσει…”

• Του Chuchan της φυλής των Shanyagir, όπως καταγράφηκε από τον I.M. Suslov το 1926.

«Είχαμε μια καλύβα δίπλα στο ποτάμι με τον αδελφό μου Chekaren. Ξυπνήσαμε ξαφνικά την ίδια ώρα. Κάτι σαν να μας έσπρωξε. Ακούσαμε ένα σφύριγμα και αισθανθήκαμε δυνατό άνεμο. Ο Chekaren είπε: Ακούς όλα αυτά τα πουλιά που πετούν από πάνω; Μέσα στην καλύβα δεν μπορούσαμε να δούμε τι συνέβαινε απέξω. Ξαφνικά σπρώχτηκα και πάλι… Φοβήθηκα. Το ίδιο κι ο αδελφός μου. Αρχίσαμε να φωνάζουμε τους γονείς μας, αλλά κανένας δεν απάντησε. Ακουγόταν θόρυβος πέρα από την καλύβα, μπορούσαμε να ακούσουμε δέντρα να πέφτουν. Ο Chekaren κι εγώ βγήκαμε από τους υπνόσακούς μας και θέλαμε να τρέξουμε έξω, αλλά τότε σαν να χτύπησε κεραυνός. Αυτός ήταν ο πρώτος. Η γη άρχισε να σείεται, άνεμος χτύπησε την καλύβα μας και τη διέλυσε. Ρίχτηκα κάτω από τα δοκάρια, αλλά το κεφάλι μου τη γλίτωσε. Τότε είδα ένα θαύμα: δέντρα έπεφταν, τα κλαδιά τους καίγονταν, όλα ήταν πολύ φωτεινά, πώς μπορώ να το πω, σαν να υπήρχε ένας δεύτερος ήλιος, τα μάτια μου πονούσαν, έφθασα να τα κλείσω… Και αμέσως ακολούθησε μια δυνατή βροντή. Αυτός ήταν ο δεύτερος κεραυνός. Το πρωινό ήταν ηλιόλουστο, δεν υπήρχαν σύννεφα, ο `Ηλιος μας έλαμπε όπως συνήθως… Ο Chekaren κι εγώ δυσκολευτήκαμε λίγο να βγούμε από τα ερείπια της καλύβας. Τότε είδαμε σε ένα άλλο μέρος του ουρανού μια άλλη λάμψη και μια δυνατή βροντή ακούστηκε. Αυτός ήταν ο τρίτος κεραυνός. Και πάλι ήρθε άνεμος, μας έσπρωξε και χτύπησε στα πεσμένα δέντρα. Κοιτάξαμε τα πεσμένα δέντρα, είδαμε κορυφές δέντρων να τσακίζονται και φωτιές. Ξαφνικά ο αδελφός μου ούρλιαξε Κοίτα πάνω! και έδειξε με το χέρι του. Κοίταξα και είδα μια άλλη αστραπή που προκάλεσε μια ακόμα βροντή. Αλλά ο ήχος ήταν λιγότερο δυνατός. Αυτό ήταν το τέταρτο χτύπημα, σαν ένας συνηθισμένος κεραυνός. Τώρα θυμάμαι καλά ότι υπήρξε και ένας ακόμα κεραυνός, αλλ’ ήταν μικρός, και κάπου μακριά, εκεί που ο ήλιος πάει να κοιμηθεί»

• Εφημερίδα Sibir, 2 Ιουλίου 1908

«Στις 17η Ιουνίου, περί τις 9 το πρωί, παρατηρήσαμε ένα ασυνήθιστο φυσικό περιστατικό. Στο βόρειο χωριό Καρελίνσκι (200 βέρστια βόρεια του Κιρένσκ) οι χωρικοί είδαν προς τα βορειοδυτικά, ψηλά πάνω από τον ορίζοντα, υπέρλαμπρο (αδύνατο να το κοιτάξουν) ασπρογάλαζο ουράνιο σώμα, το οποίο επί δεκάλεπτο εκινείτο προς τα κάτω. Το σώμα εμφανιζόταν σωληνοειδές, δηλαδή κυλινδρικό στο σχήμα. Ο ουρανός ήταν αίθριος, μόνο ένα μικρό σκοτεινό σύννεφο παρατηρήθηκε στη γενική κατεύθυνση του λαμπρού σώματος. Επικρατούσε ζέστη και ξηρασία. Καθώς το σώμα πλησίαζε το έδαφος (δάσος), φάνηκε να μαυρίζει και μετατράπηκε σε ένα γιγάντιο κύμα μαύρου καπνού. Ακούστηκε ένας ισχυρός γδούπος (όχι βροντή), σαν να έπεφταν βράχια ή να ηχούσαν κανόνια, και όλα τα κτίσματα σείσθηκαν. Την ίδια ώρα το σύννεφο άρχισε να βγάζει φλόγες αβέβαιου σχήματος. Οι χωρικοί όλοι πανικοβλήθηκαν και βγήκαν στους δρόμους, γυναίκες έκλαιγαν, νομίζοντας ότι ήταν το τέλος του κόσμου. Ο συγγραφέας αυτών των γραμμών βρισκόταν στο δάσος περί τα 6 βέρστια βόρεια του Κιρένσκ και άκουσε προς τα ΒΑ σαν μπαράζ πυροβολικού που επαναλήφθηκε σε διαστήματα 15 λεπτών τουλάχιστον 10 φορές. Στο Κιρένσκ, σε λίγα κτήρια, στις βορειοανατολικές τους πλευρές τα παράθυρα έσπασαν»

• Εφημερίδα Siberian Life, 27 Ιουλίου 1908

«Κατά την πτώση του μετεωρίτη, ισχυρές δονήσεις του εδάφους παρατηρήθηκαν και κοντά στο χωριό Λοβάτ του ουέζντ του Κανσκ ακούστηκαν δύο ισχυρές εκρήξεις, σαν από κανόνια μεγάλου διαμετρήματος.»

• Εφημερίδα Krasnoyaretz, 13 Ιουλίου 1908

«Χωριό Κεζέμσκογιε. Στις 17 (ενν. Ιουνίου με το παλ.ημερολ.) ένα ασυνήθιστο ατμοσφαιρικό γεγονός παρατηρήθηκε. Στις 7:43 ακούσθηκε ήχος παρόμοιος ισχυρού ανέμου. Αμέσως μετά ακούσθηκε ένας φρικιαστικός γδούπος, ακολουθούμενος από σεισμό που έσεισε τα κτήρια σαν να είχαν κτυπηθεί από ένα βαρύ βράχο. Ο πρώτος γδούπος ακολουθήθηκε από δεύτερο και τρίτο. Το διάστημα μεταξύ του πρώτου και του τρίτου γδούπου ακουγόταν ένα ασυνήθιστο υπόγειο κροτάλισμα, παρόμοιο με μια σιδηροδρομική γραμμή επί της οποίας δεκάδες τρένα ταξιδεύουν συγχρόνως. Στη συνέχεια, επί 5 ως 6 λεπτά ακουγόταν ήχος ακριβώς ίδιος με κανονιοβολισμούς: 50 ως 60 σε ίσα μικρά διαστήματα που προοδευτικά ελαττώνονταν σε ένταση. Μετά από 1,5 ως 2 λεπτά ακόμα έξι επιπλέον γδούποι ακούστηκαν συνοδευόμενοι από δονήσεις. Ο ουρανός, εκ πρώτης όψεως, εμφανιζόταν καθαρός. Δεν υπήρχε άνεμος ή σύννεφα. Ωστόσο, με προσεκτικότερη παρατήρηση προς τα βόρεια, δηλ. προς την κατεύθυνση των γδούπων, ένα είδος σύννεφου στάχτης φάνηκε κοντά στον ορίζοντα, που γινόταν συνεχώς μικρότερο και αραιότερο, και περί τις 2-3 μ.μ. εξαφανίσθηκε ολότελα».

Ιστορία:

Τα χρόνια που ακολούθησαν την έκρηξη υπήρξε μικρή επιστημονική περιέργεια για το γεγονός, πιθανώς εξαιτίας της απομονώσεως της περιοχής Τουνγκούσκα. Αν υπήρξε κάποια αποστολή στην περιοχή τότε, οι καταγραφές της πιθανώς να χάθηκαν κατά τα επόμενα χαοτικά χρόνια — Α’  Παγκόσμιος Πόλεμος, Ρωσική Επανάσταση, Ρωσικός Εμφύλιος Πόλεμος.

Η πρώτη αποστολή που γνωρίζουμε έφθασε στον τόπο της εκρήξεως πάνω από μία δεκαετία αργότερα: Το 1921 ο Ρώσος ορυκτολόγος Λεονίντ Κούλικ επισκέφθηκε τη λεκάνη της Τουνγκούσκα ως μέρος επιθεωρήσεως από τη Σοβιετική Ακαδημία Επιστημών και συμπέρανε από τοπικές αφηγήσεις του γεγονότος ότι η έκρηξη είχε προκληθεί από ένα γιγάντιο μετέωρο. Ο Κούλικ έπεισε τη σοβιετική κυβέρνηση να χρηματοδοτήσει μια εξερευνητική αποστολή στην περιοχή με επιπλέον επιχείρημα την προσδοκία να ανακαλυφθεί μετεωρικός σίδηρος, που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να βοηθήσει τη βιομηχανία της χώρας.

Φωτογραφία από την αποστολή της Σοβιετικής Ακαδημίας Επιστημών υπό τον Λεονίντ Κούλικ (1927):

Η νέα αποστολή, πάλι υπό τον Κούλικ, έφθασε στην περιοχή το 1927. Προς έκπληξη των επιστημόνων, δεν βρέθηκε κανένας κρατήρας. Υπήρχε μία περιοχή καμένων δένδρων διαμέτρου περίπου 50 χιλιομέτρων. Κοντά στο υπόκεντρο λίγα δέντρα παραδόξως στέκονταν όρθια, αλλά απογυμνωμένα από τα κλαδιά κι από τον φλοιό τους. Τα δέντρα στη γύρω περιοχή είχαν πέσει κάτω προς τις κατευθύνσεις που έδειχναν μακριά από το κέντρο.

Στα επόμενα 10 χρόνια έγιναν τρεις ακόμα αποστολές στην περιοχή. Ο Κούλικ βρήκε ένα μικρό βαθούλωμα με βούρκο που σκέφθηκε ότι ίσως ήταν ο κρατήρας, αλλά μετά από κοπιαστική αποστράγγιση του βούρκου, ανακαλύφθηκαν αρχαία κούτσουρα δένδρων στον πυθμένα, αποκλείοντας την πιθανότητα ότι ήταν κρατήρας. Το 1938 ο Κούλικ οργάνωσε μια αεροφωτογράφηση της περιοχής, η οποία απεκάλυψε ότι η έκρηξη είχε ρίξει τα δέντρα σε μια τεράστια περιοχή με προσεγγιστικό σχήμα πεταλούδας. Παρόλα αυτά, δεν φαινόταν πουθενά κρατήρας.

Μεταπολεμικές αποστολές στην περιοχή (1950-1970) ανακάλυψαν μικροσκοπικά υαλώδη σφαιρίδια μετά από κοσκίνισμα του εδάφους. Χημική ανάλυση αυτών των σφαιριδίων έδειξε ότι περιείχαν μεγάλες ποσότητες νικελίου και ιριδίου, στοιχεία που βρίσκονται σε μεγάλες συγκεντρώσεις σε μετεωρίτες, υποδεικνύοντας εξωγήινη προέλευση.

Λεπτομερείς και συστηματικές συνεντεύξεις από αυτόπτες μάρτυρες άρχισαν να συλλέγονται πολύ καθυστερημένα (1959), από πολλούς ιθαγενείς που είχαν βρεθεί σε αποστάσεις μικρότερες των 100 χιλιομέτρων από την έκρηξη. Οι περισσότερες διηγήσεις ισχυρίζονταν ότι οι εντόπιοι είχαν βγάλει φλύκταινες στο δέρμα τους μετά την έκρηξη και ότι πέθαναν ολόκληρες οικογένειες. Οι γιατροί που συνόδευαν την αποστολή συμπέραναν ότι η έκρηξη είχε συμπέσει τυχαία με μία επιδημία ευλογιάς στην περιοχή.

Τι μπορεί να προκάλεσε την έκρηξη:

Το συμβάν δεν εξιχνιάστηκε ποτέ και μέχρι σήμερα εξακολουθούν να υπάρχουν πολλά ερωτηματικά για το τι ακριβώς έγινε εκείνο το πρωί.

Στην πάροδο των ετών αναπτύχθηκαν διάφορες θεωρίες σχετικά με το συμβάν, οι οποίες συνοψίζονται ως εξής:

Κομήτης ή αστεροειδής

Η επικρατέστερη θεωρία, την οποία ασπάζονται και οι περισσότεροι επιστημονικοί κύκλοι, αναφέρεται στην είσοδο κάποιου κομήτη ή αστεροειδούς, χαμηλής πυκνότητας, στην ατμόσφαιρα της Γης. Η είσοδός του στην ατμόσφαιρα της Γης πιθανότατα θα οδηγούσε σε έκρηξη, λόγω πίεσης, και αποσύνθεση του σώματος του αστεροειδούς ή του κομήτη. Στην επιφάνεια της Γης θα έφθαναν μόνο πολύ μικρά σωματίδια ύλης, όπως αυτά που εντοπίσθηκαν στα δένδρα και το έδαφος, και το ωστικό και θερμικό κύμα της έκρηξης. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, η μάζα του ουρανίου σώματος υπολογίζεται γύρω στους 100.000 τόνους.

Μαύρη τρύπα

Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή μια «μικρή» μαύρη τρύπα συγκρούστηκε με τη Γη και πέρασε μέσα από τον πλανήτη, άνκαι δεν είναι γνωστό κατά πόσο υπάρχουν «μικρές» μαύρες τρύπες.

Αντιύλη

Μια ποσότητα αντιύλης διέσχισε το διαστημικό χώρο και συγκρούστηκε με τη Γη. Και σ’αυτή τη θεωρία υπάρχουν άγνωστοι παράμετροι, όπως η ακριβής φυσική σημασία της έννοιας της αντιύλης και το αποτέλεσμα μιας τέτοιας σύγκρουσης.

Συντριβή εξωγήινου σκάφους

Η θεωρία υποστηρίζει ότι ένα εξωγήινο σκάφος συγκρούστηκε στην περιοχή και τα συντρίμμια του περισυλλέγησαν από κάποιους, οι οποίοι απέκρυψαν το γεγονός και εκμεταλλέυτηκαν την εξωγήινη τεχνολογία.

Επίθεση εξωγήινων

Σύμφωνα με τη θεωρία, με αυτό τον τρόπο έγινε επίδειξη δύναμης κάποιων εξωγήινων σε κάποιους στη Γη και στη συνέχεια ακολούθησαν διαπραγματεύσεις και συμφωνίες μαζί τους.

Πειράματα υπερόπλων

Εδώ εμπλέκεται κυρίως το όνομα του Νίκολα Τέσλα, παρά το γεγονός ότι δεν έχει υπάρξει καμιά ένδειξη για κάτι τέτοιο.

Πέραν από τις θεωρίες και τα σενάρια, η ανάλυση του πρωτοφανούς γεγονότος έχει μέχρι σήμερα ιδιαίτερη σημασία. Σύμφωνα με υπολογισμούς, το συμβάν θα μπορούσε να είχε προκληθεί από έναν αστεροειδή με διάμετρο γύρω στα 30 μέτρα και μάζα 617.000 τόνους, αν και ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ότι ο διαστημικός βράχος ήταν αρκετά μικρότερος.

Την ίδια καταστροφή θα μπορούσε να είχε προκαλέσει ένας κομήτης μικρότερης διαμέτρου, αφού οι κομήτες κινούνται συνήθως με πολύ μεγαλύτερες ταχύτητες απ’ ό,τι οι αστεροειδείς και μεταφέρουν έτσι περισσότερη κινητική ενέργεια ανά μονάδα βάρους.

Το 2007, ερευνητές του Πανεπιστημίου της Μπολόνια υποστήριξαν ότι η λίμνη Τσέκο στην περιοχή της Τουνγκούσκα, είναι στην πραγματικότητα ο κρατήρας από την πρόσκρουση ενός θραύσματος αστεροειδή, το οποίο είχε διάμετρο γύρω στο ένα μέτρο.

Ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι η λίμνη Τσέκο δεν υπάρχει σε κανένα χάρτη πριν από το 1929, αν και οι ειδικοί παραδέχονται ότι η περιοχή δεν ήταν καλά σχεδιασμένη πριν από την περίοδο εκείνη.

Πέραν από τις θεωρίες που περιλαμβάνουν αντικείμενα από το διάστημα, υπάρχει και η θεωρία ότι το δάσος ισοπεδώθηκε από την απότομη διαρροή 10 εκατομμυρίων τόνων φυσικού αερίου που βρισκόταν παγιδευμένο σε βάθος 3.000 χιλιομέτρων. Το αέριο, κυρίως μεθάνιο, θα βρισκόταν παγιδευμένο σε υγρή μορφή, λόγω της πίεσης σε αυτό το βάθος, και όταν απελευθερώθηκε στην επιφάνεια διογκώθηκε απότομα προκαλώντας ωστικό κύμα.

Μια νέα επιστημονική έρευνα του πανεπιστημίου Κορνέλ των ΗΠΑ, υποστηρίζει ότι είναι σχεδόν σίγουρο ότι η τεράστια έκρηξη στην Τουγκούσκα της Σιβηρίας το 1908, οφειλόταν σε ένα κομήτη που μπήκε στη Γήινη ατμόσφαιρα. Περισσότερα για τη συγκεκριμένη έρευνα περιλαμβάνονται στο πιο κάτω link:

http://www.sciencedaily.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=522:tougkouska-komitis&catid=31:-a-&Itemid=131

Δείτε το ντοκιμαντερ του History Channel (στα Αγγλικά):

Links σχετικά με το γεγονός:

• `Αρθρο για τα γεγονότα με έμφαση στον Λ. Κούλικ στη MysteryDatabase.com
• Ημιτριδιάστατη μοντελοποίηση της κομητικής πτώσεως της Τουνγκούσκα (1908) Δρ. Andrei E. Zlobin, εργασία στο Συνέδριο Πλανητικής Αμύνης του 2007.
• Κομητική πτώση της Τουνγκούσκα 1908
• The Tunguska Event in 1908: Evidence from Tree-Ring Anatomy – Evgenii A. Vaganov, Malkolm K. Hughes, Pavel P. Silkin and Valery D. Nesvetailo, Astrobiology, τ. 4, Nο. 3, 2004, σσ. 391-399
• Tunguska.ru Ρωσικός ιστοτόπος με εντυπωσιακές φωτογραφίες.
• Tunguska Η ερευνητική ομάδα του Παν/μίου της Μπολόνια που έχει αρκετές πρόσφατες αποστολές στην Τουνγκούσκα στο ενεργητικό της.
• Εικόνες από την έκρηξη Πολλές εικόνες με σχόλια στα αγγλικά.
• Προκαταρκτικά αποτελέσματα από τη συνδυασμένη αποστολή του 1961
• Ο ιστοτόπος της «Εικασίας του Vurdalak» εξηγεί την επιστήμη πίσω από τη θεωρία της μαύρης τρύπας.
• «Ανακατασκευή» της εκρήξεως από τον William K. Hartmann
• Η «Astronomy Picture of the Day» για την έκρηξη
• Μυστηριώδης διαστημική έκρηξη «διαλευκάνθηκε» (BBC News)

Παρόμοια συμβάντα:

Η έκρηξη της Τουνγκούσκα είναι η ισχυρότερη, αλλά όχι η μοναδική αξιόλογη έκρηξη μετεώρου στην πρόσφατη Ιστορία. Ακολουθεί μία επιλογή παρόμοιων συμβάντων με πρώτη την έκρηξη της Τουνγκούσκα.

Ημερομηνία	Τόπος	Ενέργεια που απελευθερώθηκε (ισοδύναμο σε τόνους TNT)	Εκτιμώμενο ύψος της εκρήξεως
30 Ιουνίου 1908	60 km ΔΝΔ της Βαναβάρα, 60°53΄09΄΄΄ Β, 101°53΄40΄΄ E (Kundt, 2003) στο Κράι Κρασνογιάρσκ	10–15 εκατομ.	8,5 km
13 Αυγούστου 1930	Περιοχή ποταμού Curuçá, Αμαζονία, Βραζιλία	0,1-1,0 εκατομ.
31 Μαϊου 1965	Νοτιοανατολικός Καναδάς	600	13 km
17 Σεπτεμβρίου 1966	Λίμνη Χιούρον, Μίτσιγκαν, ΗΠΑ	600	13 km
5 Φεβρουαρίου 1967	Βίλνα Αλμπέρτα, Καναδάς	600	13 km
22 Σεπτεμβρίου 1979	Νότιος Ινδικός Ωκεανός	2.000
19 Ιανουαρίου 1993	Λούγκο, βόρεια Ιταλία	> 10.000
25 Σεπτεμβρίου 2002	Bodaybo, Ρωσία	500 – 5.000
6 Ιουνίου 2002	Μεσόγειος Θάλασσα μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης	26.000